EPISTULA LEONINA XXVII

EPISTULA LEONINA XXVII

N.B.! EPISTULAS LEONINAS ACCIPIS G R A T I S ET S I N E ULLA OBLIGATIONE. NAM LEO LATINUS PUTAT HOMINIBUS LATINAM LINGUAM DISCENTIBUS AUT DOCENTIBUS CORDI ESSE VERBA LATINA. SI TAMEN TALES EPISTULAS ACCIPERE NON VIS, RESCRIBE HOC NOBIS: TUM STATIM NOMEN TUUM EX INDICE ACCEPTORUM TOLLEMUS.

ARGUMENTA http://alcuinus.net/ephemeris/leonina.php

CRICETOLOGIA (I) – MYTHI GRAECORUM (XIV): Argonautae in terra Dolionum versantes – SOCRATES QUOMODO MORTUUS SIT (PLATO, Phaedo 115a-118a) - JOHANN WOLFGANG VON GOETHE „Novelle"(I) - MAX ET MORITZ (VII) – FRANZ KAFKA: „Die Verwandlung" (II) - OTFRIED PREUSSLER „Krabat" (XI) - BERNHARD SCHLINK „Der Vorleser" (XXIII) – VOCABULA ANATOMICA (V).

LEO LATINUS OMNIBUS HOMINIBUS LATINAM LINGUAM AMANTIBUS

SAL.PL.DIC. S.V.B.E.E.V.

Cara Lectrix, Care Lector,

quid fit, quid agitur? Rectene vales? Utinam Tibi liceat degere aestivas ferias iucundissimas! Utinam vaces legendae Epistulae Leoninae Vicesimae Septimae! Nam hanc epistulam legere est otium degere cum dignitate.

Primo loco Tibi ante oculos posuimus „bestiam", ut ait Alfredus Edmundus Brehm zoologus praeclarus, „corpore admodum bellam, animo eo turpiorem, malignam mordacemque". Haec bestia agrorum vastatrix, quam aetate Brehmianâ frequentissimam criceticîdae (quales vocabantur) immisericorditer persequebantur, hodie, cum facta sit rarissima, legum praesidio protegitur. Ergo legas de criceti glottologiâ, zoologiâ, oecologiâ. - Secundo loco invenies decimum quartum mythum Graecorum a Gustavo Schwab narratam, a me Latinê redditam: Quid Argonautae fecerint, quid iisdem acciderit in terrâ Dolíonum. - Tertio loco Tibi in Latinum converti pulcherrimam partem finalem Phaedonis Platonici: In eâdem narratur, quomodo mortuus sit philosophus omnium sapientissimus. En Socratis summam dignitatem, summam constantiam atque tranquillitatem! Tibi praebeo editionem textûs bilinguem, i.e. Graeco-Latinam, ut habeas synopsin. - Quarto loco Tibi propono alteram synopsin: qua editione Theodisco-Latinâ redditur pars initialis fabulae novellae ab ipso Iohanne Volfgango de Goethe conscriptae. Utinam Tibi placeat fabula ipsa, utinam placeat quoque versio eiusdem Latina! - Ultimo loco (sed minimê aspernando) Tibi commendo symbolarum, quas iam novisti, partes sequentes: Maximiliani et Mauricii partem septimam – Metamorphoseos Kafkanianae partem alteram, Crabati partem undecimam, Recitatoris partem vicesimam tertiam, necnon Vocabulorum Anatomicorum partem quintam, i.e. finalem (sequentur Coquinaria).

Haec hactenus, benevolens Lectrix Lectorve. Fruere otio aestivo et perge mihi favere! TOLLE, LEGE, LAETARE: http://alcuinus.net/ephemeris/leonina.php

D.25. m.Aug. a.2009 medullitus Te salutat Nicolaus Groß

LEO LATINUS http://www.leolatinus.com/

CRICETOLOGIA SIVE HISTORIA CRICETORUM

Pars prima.
"Tellus est omnium animalium conservatrix, et hominis, qui eam colit, et criceti, qui pérfodit."

Friedrich Gabriel Sulzer (1749-1830)¹

CRICETOS Germaniae in summum discrimen adductos esse tutores naturae nos docent². Tamen haud facile est has bestias defendere. Nam cum agricolis semper exosi fuerint isti agrorum vastatores voracissimi, tum ipse Alfredus Edmundus Brehm (1829-1884), illustris ille „Pater bestiarum", mores criceti severissimê castîgat; eundem enim appellat bestiam corpore admodum bellam, animo eo turpiorem, malignam mordacemque.³

Alfredus Edmundus Brehm (1829-1884), zoologus praeclarus.

Opus Alfredi Edmundi Brehm principale: „Thierleben" (i.e. De vita bestiarum).

Quod a.1864-69 sex tomis editum est.

Cognatus quidem criceti, notissimus ille Mesocricetus auratus e desertis Syriae oriundus, multis hominibus in deliciis cum sit, in domibus colitur. Sed cricetus agrorum nostrorum, quamvis etiam formae lepidae, ab agricolis multo minus diligitur. Nam iisdem vehementer nocet graminum radicibus destruendis magnisque copiis frumenti devorandis.

Tamen iis, qui vero amore et scientiâ naturae praediti sunt, persuasum est omnem speciem animalium sive mordacem sive mansuetam sive foedam sive formosam, quatenus non infestat existentiam aliarum specierum, dignam esse, quae obtegatur. Nam omnis animalium species est pars oecosystematis et genomatis universalis, quâ perditâ homines fient pauperiores.

Cum in „Speculi Hammaburgensis" commentariis legissem speciem cricetorum periclitari, animum induxi, ut scriberem „cricetologiam", memoriale quoddam cricetorum Latinum. Cuius in cricetologiae parte primâ scribendâ praecipuê nitar auctoritate Alfredi Edmundi Brehm. Idem zoologus vitae cricetorum perbene peritus aliter ac zoologi moderni non verecundatur mores animalium describere ratione „anthropomorphâ". Sermo Brehmianus redolet tantum lepôrem priscum tantamque bestiarum scientiam et caritatem, ut dignus mihi esse videatur, quem in Latinum convertam. Cricetologia mea divisa est in tres partes principales: in glottologicam et zoologicam et oecologicam. Primo enim scripturus sum de nominibus cricetorum eorumque etymologiâ necnon de Germanorum priscis locutionibus ad cricetum spectantibus. Deinde criceti aspectum et vitam et mores verbis Brehmii et tutorum naturae modernorum adhibitis adumbrabo. Tum referam, quibus viis atque rationibus cricetus in Germaniâ servandus sit.

1.GLOTTOLOGICA: De criceti nominibus et locutionibus eorumque origine

1.1 Nomina criceti eorumque origo.

Nomen zoologicum: Cricetus cricetus Linnaeus, 1758

palaeoslavice: chomestar, choměstorǔ

rossice: chomjaku, karbysu

polonice: chomik; skrzeczek

tsechice: chrček, křeček, skřeček

slovenice: herček, skriček, skeržek, skerček

croatice: hèrčak

serbice: hrčak, rčak

bulgarice: laluger

lituanice: staras, balesas, zalcias (?)

lettice: dukans

palaeoborussice: dutkis, duckis

theodisce: Hamster

hungarice: hörcsög

dacoromanice: hîrcióg⁴

albanice: vjedulle

coreanice: pidan-thŏl-jui 비단털쥐, myŏngju-jui 명주(明紬)쥐 (nomen zoologicum: Cricetulus triton nestor)

iaponice: chosen (朝鮮)-nezumi

Cricetus antiquis Romanis Graecis Gallis ignotus erat. Itaque nomen criceti non est antiquum⁵. Cricetus praecipuê vivit in Europâ orientali, in regionibus Germaniae, quibus minus silvae est (praecipuê in Thuringiâ et Saxoniâ), deest in terris Scandinaviae, in Angliâ, Helvetiâ, Italiâ, Hispaniâ, Graeciâ. Anno 1870 demum cricetus unâ cum exercitu Germanorum Rhenum transgressus est, ut Francogalli bestiolae nomina imponerent, quae sunt la marmotte d’Allemagne, le hamster⁶. In Alexandri Cihac lexico etymologico (v. supra, n.4) invêni la marmotte de Strasbourg.

Inde sequitur nomina vetusta et indigena criceti non inveniri nisi in linguis Europae orientalibus⁷.

Cricetus

Origo nominis criceti palaeoslavici, q.e. chomestar (choměstorǔ), variê explicatur: Vasmer slavista etymologus idem comparat cum verbo iranico hamaestar – „qui humum deicit, supprimit"⁸. Steinhäuser autem verbum derivat e Gothico *cham-estar „comesor"⁹. A verbo palaeoslavico supra dicto videntur derivata esse nomina criceti Rossicum chomjaku et Polonicum chomik (aliud nomen criceti Polonicum est skrzeczek, v. infra). Unum e Lituanicis nominibus criceti, quod est staras, respondet parti finali verbi palaeoslavici¹⁰.

Nonnulli etymologi coniciunt etiam nomen criceti theodiscum, q.e. Hamster, ductum esse e linguâ palaeoslavicâ¹¹. Sed in lexico Grimmiano verbum comparatur cum sanscrito sam „con-, unâ cum" et palaeotheodisco samanon „colligere"; haec explicatio si convenit, verbum Theodiscum Hamster valet originaliter „collectorem".

Latinum nomen animalis, quod hîc tractamus, non est antiquum. Testimonia huius nominis Latini omnium prima, quae invenire potui, insunt operibus Latinis ALBERTI MAGNI (1200-1280) et THOMAE CANTIMPRATENSIS (1201-1270/72; „Liber de natura rerum"). Albertus autem in opere suo, c.t. „De animalibus" (22,47) scribit haec: „Cricetus, ut dicunt, animal est parvulum in antris in terrâ habitans".¹²

ALBERTUS BOLSTADIVS COGNOMENTO MAGNVS (1200-1280)
Mitra pedumque tibi quondam, Alberte, fuerunt. / Dulcius est Sophiae delituisse sinu.

Annis 1260-62 Albertus fuit episcopus Ratisbonensis (Ratisbona = Regensburg).

Tertium testimonium nominis criceti exortum est saeculo decimo sexto auctore GEORGIO AGRICOLA; in eius opere, quod inscribitur „De animalibus subterraneis" (1549), leguntur haec verba: „istius generis (viverrarum) est etiam hamester, quem quidam cricetum nominant"¹³.

Unde auctores Latini medii aevi sumpserunt hoc nomen criceti? Apparet etiam hoc nomen (sicuti nomen animalis Theodiscum) esse radîcis Slavicae, sed non eiusdem ac illud. Ecce explicationem Alexandri Cihac docti etymologi Dacoromani saeculi undevicesimi (v. supra, n.4):

„Hîrcióg, s., Mus cricetus, mus montanus, hamster, marmotte de Strasbourg; nsl. (= dialecte nouveau slave ou slovène) herček, skriček, skeržek, skerček, cr. (= dialecte croate) hèrčak, serb.(= dialecte serbe) hrčak, rčak, čech.(= czčche ou bohème) chrček, křeček, skřeček, pol. (= polonais) skrzeczek, magy.(= magyar.) hörcsög, hörcsök hamster; cfr vsl.(= vieux slave) krŭčiti, grŭčiti, sŭgrŭčiti sę contrahi, sŭkrŭčiti contrahere, dacor.(= daco-roman) sgărcit avare; čech. křeček, skřeček, pol. skrzeczek signifierait donc l’avare, comme on appelle en effet le hamster."

Ex eâdem radîce slavicâ videntur exorta esse nomina criceti vetusta dialectorum theodiscarum: Grintsch, Gritsch, Grutsch (in Lusatiâ Superiore, e mesotheodisco grutsch, grutz), Tritscherl (in regione ‚Egerland’ dicta), in orientali Austriâ inferiore, prope Hainburg Kritsch (Krietsch, Grütsch, Grutsch, Grutschel).

Alexander Cihac putat nomina criceti Tsechicum et Polonicum (i.e. etiam illa nomina in Lusatiâ et Austriâ frequentia) ultimo loco derivanda esse a palaeoslavico verbo temporali sukrŭčiti = contrahere (i.e. colligere). Cihac adiectivum dacoromanicum sgărcit, quod significat „avarus" (i.e. cupidus colligendi) derivat ab illo verbo temporali palaeoslavico; illa autem nomina criceti Tsechicum atque Polonicum cum adiectivo dacoromanico comparans putat originaliter significare animal avarum. Sed quid de nomine criceti Hungarico? („magyar": hörcsög, hörcsök). Quod persimile est nomini Dacoromanico (hîrcióg). Sed utrumque nomen parum simile est nominibus slavicis apud Cihac allatis. Nescio an Dacoromanicum nomen ductum sit ex Hungarico (in linguâ Dacoromanicâ non pauca insunt Hungarica) et nullam habeat rationem ad slavica illa. Sed de hac quaestione iudicent talium rerum peritiores.

Si nomen bestiae a nobis tractandae Latinum, quod invenitur apud Albertum Magnum, reverâ exortum est e radîce slavicâ supra memorata (sŭkrŭčiti contrahere, colligere, cfr dacoromanicum sgărcit avarus, cfr Tsechicum. křeček, skřeček, cfr Polonicum skrzeczek), verisimile est ‚cricetum’ originaliter valere animal ‚avarum’, i.e. nutrimenta colligendi cupidum. Quod optimê quadrat cum more cricetorum magnas copias granorum frumenti colligendi et in cavernis condendi. Sed qui fuit fons Alberti Magni Slavicus? Hoc quoque in praesenti nescientes bene speramus aliquando inventum iri.

Nomina palaeoborussica dutkis, duckis affinia sunt verbo Lettico dukans, quod valet colorem fuscum (utraque lingua est stirpis Balticae, qualis est etiam lingua Lituanica).

In Coreâ et Iaponiâ vivit animal mammale criceto simile eidemque cognatum, cuius nomen zoologicum est Cricetulus triton nestor. Eius nomina Coreanica (litteris Latinis scriptum) sunt pidan-thŏl-jui et myŏngju-jui; quorum primum valet verbatim „murem pelle sericeâ (instructum)": pidan est „sericum", thŏl- est „pellis", jui est „mus"; alterum quoque spectat ad pellem huius bestiolae mollem et subtilem et laevem: etiam myŏngju (litteris coreanicis: 명주) enim significat „sericum" (est verbum originis Sinicae, characteribus Sinicis sic scribitur: 明紬). Verbum autem „jui" (쥐) est merê Coreanicum et significat „murem"¹⁴.

Nomen iaponicum chosen-nezumi valet „murem Coreanicum". nezumi verbum merê iaponicum significat murem. chosen est autem nomen Coreae Sinicum (characteribus Sinicis: 朝鮮 , litteris Coreanicis: 조선). Num reverâ cricetulus e Coreâ in Iaponiam illatus est? Dubito. Ne obliviscamur cricetum esse animal agricolis vehementer nocens. Notum est persaepe fieri, ut res nocentes diffamatione aut opinione falsâ et praeiudicatâ dicantur exortae esse non in domo propriâ, sed apud vicinum.

Cricetulus triton nestor, species cricetorum in Coreâ et Iaponiâ vivens

In Latinitate mediaevali cricetus dicitur curculio; quod verbum praeter hunc sensum habet etiam originalem (valet etiam vermiculum frumenti, i.e. erucam tineolae, cui nomen est zoologicum Sitotroga cerealella, quae devorat frumentum). Nomen curculionis in scriptis mediaevalibus significat etiam vespertilionem. Ex alterâ parte verbum palaeotheodiscum, quod est hamastro vel hamistro, originaliter etiam significat curculionem, i.e. erucam Sitotrogae cerealellae. Ergo utrumque nomen, et curculio et hamastro, habuit sensum generalem: significavit animal aliquod frumento nocens¹⁵.

Sititroga cerealella (Angl. Angoumois grain moth), tinea frumentum devorans, quae antiquitus curculio nominabatur, infra curculio, i.e. larva sive eruca eiusdem speciei tinearum granum devorans (Theodisce „Kornwurm").

Nomina criceti dialectorum theodiscarum¹⁶. Addantur nonnulla nomina criceti vetusta dialectorum. Supra iam commemoravimus nomina Grintsch, Gritsch (in Lusatiâ Superiore, i.e. Oberlausitz, e mesotheodisco grutsch, grutz) et Tritscherl in regione ‚Egerland’ frequentia, quae sunt – sicut nomen Latinum - radîcis slavicae supra allatae. Suebicê cricetus dicebatur Amster sive (per etymologiam popularem) Angsterer. Confluentiae (i.e. Koblenz) dicebatur Kornwolf (i.e. lupus frumenti), Tremoniae (Dortmund) Ertwulf (i.e. lupus terrestris, saec.16.), in regione circa Gottschee sitâ (slovenicê Kocevje, olim fuit insula linguae Theodiscae) Üschpar (i.e. ‚Aasbär’, ‚ursus cadaverarius’), Zeiselmaus (i.e. ‚mus mustelae’, quia mustela cricetum persequitur).

1.2 Locutiones theodiscae ad cricetum spectantes

In sermone theodisco non paucae inveniuntur locutiones metaphoricae, quae spectant ad criceti avaritiam¹⁷ et iracundiam. Olim in Germaniâ puella sponsa cistam habebat, qua usque ad nuptias colligebat dona ad dotem comparandam. Quae cista appellabatur Hamsterkasten¹⁸. Saepe homo tenax et avarus comparatur cum criceto. Actio avidê colligendi dicitur hamstern¹⁹. Bellis pancosmiis et spatiis temporis sequentibus, ubi in Germaniâ fames erat maxima, idem verbum temporale significabat „nutrimenta clam comparare et illicitê recondere". Iter, quod factum est rus ad nutrimenta hôc modo comparanda, dicebatur Hamsterfahrt²⁰. Oculi hominum avidorum dicuntur Hamsteraugen²¹ (oculi cricetorum). In mediâ Germaniâ dicebatur armarium magnum et capax et in multas thecas divisum, ut multa penora caperet, Hamsterschrank²². Similiter dicitur theca capax Hamstertasche²³. Si homines timent, ne quae merx cottidiana subito multo carior et rarior fiat, raptim magnam copiam huius mercis emunt. Talis emptio dicitur Hamsterkauf²⁴. Si cui merci propter tales emptiones nimis magnum pretium est addictum, hoc pretium appellatur Hamsterpreis²⁵. Merx, cuius magna copia raptim empta est timore caritatis aut raritatis futurae, dicitur Hamsterware²⁶.

Homo iracundus dicebatur borstig wie ein Hamster²⁷. Si quis irâ incensus sonos edebat, dicebatur Er brustet wie ein Hamster, i.e. grunnit more criceti²⁸. Homo bucculentus dicitur habere Hamsterbacken²⁹, i.e. buccas criceti. Locutio moderna theodisci sermonis cottidiani, remissi, non scriptualis, praesertim iuniorum, est haec: Ich glaub’, mein Hamster bohnert³⁰, i.e. ‚Sum valdê stupefactus, indignatus’. Verbum temporale bohnern generaliter valet ‚pavimentum cerâ nitidare, nitefacere’. Sed dubito, an hic sensus subsit. Ceterum verisimile est hanc locutionem non spectare ad cricetum agrestem, quem hîc tractamus, sed ad Mesocricetum auratum animalculum domesticum bene notum.

2. ZOOLOGICA: De criceti aspectu et vitâ et moribus.

2.1 De criceto quid scripserit Alfredus Edmundus BREHM.

„Cricetus cricetus LINNAEUS. Haec bestia corpore admodum bella, animâ autem eo turpior, maligna mordaxque, assequitur longitudinem integram circiter triginta centimetrorum; cauda habet quinque centimetra. Truncus corporis est brevis et obesus, collum crassum, caput satis acutum; aures membranaceae mediocris longitudinis, oculi magni et lucidi, crura brevia, pedes digitique pedum subtîles, albidi ungues breves; cauda exit in formam coni, sed paulum est curta. Capilli densi, laeves, astricti, paulum nitidi, in corpore superiore sunt lucidi coloris fulvi, qui propter acutas aristas nigras est subgriseus. Macula in buccis sita est flavi coloris. Latus inferius est nigrum, pedes albi.

Cubilia cricetorum constant e magnâ cavernâ habitabili unum vel duo metra profundâ et obliquo tubo exeundi et verticali tubo ineundi³¹. Caverna habitabilis specubus cum cavernâ conditoriâ coniuncta est. Pro aetate et sexu bestiae cubilia variê construuntur, planissima et brevissima cubilia fiunt a cricetis iuvenilibus, feminae cubile est multo maius, maxima fiunt a maribus vetustis. Cubile criceti facile agnoscitur grumulo, qui situs est ante tubum exeundi et solet instratus esse paleâ et folliculis³². Foramen, per quod cricetus incidit in cubile suum³³, semper ad perpendiculum terrae infossum est, interdum tam rectê, ut longum baculum eîdem infigi possit. Non directê ducit ad cavernam habitabilem, sed deorsum incurvatur nunc directê, nunc obliquê. E contrario foramen, per quod cricetus exit³⁴, raro directum est, potius versus cavernam habitabilem incurvatum.

E specubus facile apparet, utrum cubile inhabitetur necne. Si in iisdem inveniuntur muscus aut mucor aut gramen aut eorum parietes sunt asperi, certum est cubile esse desertum. Nam omnis cricetus domum ianuamque domûs suae servat purissimam et ordinatissimam. Caverna habitabilis lêvibus parietibus instructa minor est aliis cavernis, semper stramento persubtîli, plerumque vagînis culmorum completa, qui sunt substratum perquam molle. Tres specûs ineunt in cavernam habitabilem, unus e foramine exeundi, alter e foramine incidendi, tertius e cavernâ conditoriâ venit.

Caverna conditoria habitabili persimilis est, rotunda aut ôviformis, supra concava, intra laevis et versus autumnum frumento prorsus completa. Criceti iuveniles unam tantum cavernam conditoriam condunt, vetusti autem, praesertim mares coniugales³⁵, qui per totam aestatem semper inferunt, fodiunt sibi tres vel quinque cavernas conditorias, ibîque invenîtur eadem copia frumenti. Prius per errorem contendebatur cricetum singula genera frumenti inter se discreta accumulare; sed reverâ grana eodem ordine infert, quo invenit, et sub terrâ recondit. Raro grana verê purgata sunt a glumis vel folliculis spicarum. Si in quo cubili inveniuntur varia genera frumenti reverâ inter se discreta, hoc non effectum est criceti sensu quodam ordinandi, sed eo, quod cricetus eodem tempore unum tantum invenit genus frumenti. Cricetus femina (an dicamus „cricetam"?, adn. interpretis) cubilia alio modo instruit ac cricetus mas; cubile feminae uno tantum foramine exeundi, sed duobus vel octo foraminibus incidendi instructum est, quamvis eorum, dum fetus est parvus, unum tantum soleat iniri. Lectus puerperii³⁶ est octo vel tredecim centimetra altus et constat e stramento permolli.

Cricetus adversus speciem quadamtenus informem est animal admodum habile. Incedit more erinacei, parvis gradibus, quasi repat, abdomen ferê super humum trahens. Si irâ incensus est, vehementius movetur et saltibus admodum magnis et altis. Ubi invênit aliquem renisum, praesertim locis, quibus utroque in látere niti potest, nititur in locum superiorem. Habilissimus est ad fodiendum. Si eum dolio ingesseris terrâ completo, statim incipit laborare. Terram refringit pedibus anterioribus, aut, si est dura, et iisdem et dentibus, terram primo abdomini subicit, deinde pedibus posterioribus éripit et post se iaculatur. Si vênit sub terram, retrogrediens integros grumulos uno haustu évomit; sed numquam buccas implet terrâ, ut falso dictum est. Cricetus pedibus anterioribus utitur magnâ cum habilitate tamquam manibus.

Iisdem nutrimenta ad ôs addûcit, iisdem tenet vertitque spicas, quorum folliculos deglûbit, ut grana recondat in bursis buccalibus³⁷, iisdem etiam pellem suam curat. Si inopinato turbatur, statim surgit pedibus posterioribus et demittit anteriores propensos, plerumque unam manum paulo submissius quam alteram. Itaque rem, qua excitatus est, torpidis oculis aspexit, promptus paratusque ad eandem aggrediendam et dentes adhibendos.

Sensûs criceti altiores videntur esse ferê aequalis facultatis; non animadvertitur quidem unum ex iis aptiorem esse ceteris. Quâ est cricetus indole animae, vix fieri potest amicus humani generis. Innata enim est criceto iracundia vehementior quam ceteris animalibus rodentibus tantulae magnitudinis exceptis rattis et lemmis³⁸. Propter causam quam levissimam cricetus incipit contumaciter arcêre, mussitans imo e corpore sonos êdens graves et fuscos, stridet dentibus eosdemque valdê velociter vehementerque compulsat. Quanta est eius iracundia, tanta audacia. Se enim defendit ab omni animali aggredienti, tamdiu quam potest. Canes inhabiles ab eo saepe superantur; sôli canes curti³⁹, quâ sunt prudentiâ, eum corripiunt et paene momento temporis quatiendo occîdunt. Omnes canes cricetum odêrunt ferê tantum, quantum erináceum, quia stomachantur, quod tantulam bestiolam non statim possunt subigere. Eundem magnâ cum industriâ persecuti cum adversario suo indignato proelia committunt, quibus spectatores valdê exhilarantur. Cricetus non superatur nisi aliquanto temporis transacto; saepe non cadit inultus. Non sôlum a canibus se defendit, sed etiam homines audacter aggreditur, eos quoque, quibus secum nihil rei est. Non raro accidit, ut aliquis quietus cubîle criceti praetergressus subito sentiat hanc bestiam irâ incensam vestimentis mordendo inhaerentem. Etiam equis se immordet seque defendit ab avibus sublatus ipso in aëre. Si qui cricetus alicui rei est immorsus, non remittit nisi occîsus.

Facile intellegitur animal tam iracundum non posse congregari cum aliis. Catuli nolunt remanêre apud matrem, cum primum adolevêrunt; cricetus mas mordendo necat feminam, si extra tempus coeundi in eandem incidit. Criceti capti raro tantum pacificê convivunt, si aetate sunt provecti, numquam pacem habere verisimile est. Catuli, qui nondum habent annum, melius concordant. Equidem diutius alui in cistâ tres cricetos, qui numquam rixati sunt, sed e contrario sat mites sedebant unus iuxta alium, plerumque unus super alio. Sed criceti iuvenes variorum cubilium statim inter se aggressi pugnam incohant capitalem. Spectaculum iocosum fiet, si cricetum addideris erinaceo. Primo cricetus curiosus aspectat miram bestiam, quae ipsa vix curat cricetum. Sed mox silentium interrumpitur. Erinaceus forte appropinquat contubernali suo, grunnitu stomachantis salutatur, ut térritus se convolvat ad sphaerae formam. Nunc cricetus expeditiones facit investigandi. Pilam spinosam odoratus naso suo sanguineo docetur de vi aculeorum multiplici. Irâ incensus sphaeram propulsat – eheu, etiam manus vulnerata est! Nunc dentes frendit, quirîtat, fêlit, salit in pilam, desilit térritus, conatur eam dorso amovêre, ut umerus pungatur, denuo frustra labôrat, ut se líberet a monstro, denuo punguntur criceti manûs et labia, denique magis stupefactus quam indignatus pedibus posterioribus surgit coram herôe aculeato eumque aspectat cum verecundiâ perquam ridiculâ et irâ contumacissimâ aut iram évomit in res aliquas, etiam in alios cricetos prorsus innocentes, quos affligere studet iis morsibus, quos erinaceo destinaverat. Quandocumque erinaceus movêtur, saltatio denuo incipit, ut spectator risu paene rumpatur.

Scílicet cricetum etiam minus concorditer vivere cum aliis bestiis parvis quam cum sui similibus, immo eosdem venari; nam nutritur magnam partem bestiis. Aviculas, mures, lacertas, caecilias, natrîces, insecta etiam libentius devorat quam plantas; si avem vivam indideris in eius caveam, cricetus rapidissimê assultat, primum mordendo déstruit alas, capite semel tantum immorso occîdit, tranquillê dévorat. In Regno Plantarum ei omnia, quae quoquomodo devorari possunt, nutrimento sunt. Degluttit virides herbas satîvas et alias, legumina, carotas, poma terrestria, eqs. etiam radîces nonnullarum herbarum et poma sive immatura sive matura. Cricetus captivus etiam vescitur variis panificiis velut pane et placentâ, butŷro, caseo, eqs; uno verbo, praestat se bestiam verê omnívoram.

Etiam cricetus est hibernator. Qui expergefit, cum primum humus tepefacta et mollîta est, saepe iam mense Februario, si tardissimê, mense Martio. In initio nondum aperit foramina obturata, sed quietus in cubîli manens penore illato vescitur. Versus medium mensem Martium mares vetusti, mense Aprili incipiente feminae vetustae foramen incidendi reclûdunt. Nunc iam foris quaerunt nutrimenta ex agris recenter óbsitîs, ubi grana diligenter colligunt, frumentum in cubîle ínferunt. Plantulae tenerae mox iis melius sapiunt quam grana, inde talia nutrimenta quaerunt aut interdum aviculam rapiunt inhabilem, murem, scarabaeum, erûcam ut praedam gratam.

Eodem tempore solent fódere sibi novum cubile, in quo aestatem dégere cogitant, eodemque perfecto mas coit cum feminâ. Cubîle aestîvum solet triginta vel maximum sexaginta centimetra profundum esse, cavernae habitabili instrâtus est nidus mollis, iuxta quem fóditur unica caverna conditoria, si in propinquo est multum frumenti sativi. Mense Aprili vergente mares se cónferunt in cubîlia feminarum et per nonnullos dies, ut videtur, concorditer vivunt cum iis; et mas et femina praestant quandam indulgentiam mutuam eo, quod in periculo unus alterum defendit. Si duo mares veniunt ad feminam, vehementer inter se pugnant, usque dum unus superetur aut fugiat; saepe inveniuntur mares coniugales, quorum corpora sunt óbsita magnis cicatrîcibus, nŏtîs pugnae amatoriae.

Circiter quattuor aut quinque septimanis post coitum, primum mense Maio vergente, deinde mense Iulio, femina in nido molli atque spisso parit sex vel duodeviginti catulos. Qui nudi et caeci nascuntur, sed iam dentibus instructi sunt et perquam celeriter crescunt. Statim post partum, cum siccati sint, sanguinei coloris sunt et vagiunt more catulorum caninorum. Die secundo aut tertio accipiunt lanuginem, quâ mox condensatâ totum corpus obtegitur. Octavo ferê die aut nono oculos aperiunt et per nidum répere incipiunt. Mater curat prolem magnâ cum indulgentiâ, patitur etiam sibi alios catulos appôni ad lactandum, etiamsi non sunt aequales catulis propriis.

Die aetatis decimo quarto criceti iam incipiunt fódere. Quod ubi primum didicêrunt, morôsa vetula cogitat catulos suos emancipare⁴⁰, i.e. eos e cubîli expulsat et cogit, ut suo Marte victum suum quaeritent. Hoc autem cricetulis videtur bene succedere, nam iam die quinto aut sexto, si vix sunt capillis óbsiti et adhúc prorsus caeci, sat bellê sciunt gramen tritici pĕdiculis suis anterioribus apprehendere et ûti denticulis acribus. Si quod periculum instat, hae bestiolae, licet sint aspectu miserabili, agiliter per cubile se movent, et una mox quam aptissimê in hunc, alia in illum angulum se abdere scivit, etsi pleraeque secutae sunt matrem.

Eadem autem, alias audacissima et fortissima, se praestat ignavam, si agitur de prole defendendâ, miserrimê aufugit, cum primum animadvertit se aut catulos periclitari, et unâ cum catulis sese abdit in fundulum alicuius specûs, quem quam celerrimê versus nidum studet obturare aut mirabili cum sollertiâ et celeritate fodiens prolongare. Catuli matrem per omnes óbices sequuntur, per grandinem terrae et harenae, quam post se iacit. Non assequuntur longitudinem maximam nisi anno transacto; sed feminae mense Maio natae iam autumno maturae esse videntur.

Ubi agri flavescunt et grana maturescunt, criceti valdê occupati sunt messe faciendâ. Unusquisque secum trahit, si quidem potest, centenarium ferê granorum in cubîle suum. Nodi lini, viciae fabae, pisa videntur praeferri ceteris frugibus. Cricetus, qui vivit in agro linorum, haud facile aliud metit ac bulbos lini, item in agro pisorum; sed bene assuefiunt ad alias fruges colligendas. Observatum est vetustos mares coniugales frumento eligendo vacantes frumentum multo diligentius accumulare quam feminas, quibus post ultimum fetum celeriter cubîle est fodiendum et caverna conditoria complenda. Cricetus die non laborat nisi ibi, ubi prorsus non turbatur; alias solet laborare noctis primâ parte dimidiâ et mâne ante solis ortum. Manibus suis reflectit magnos culmos, morsu praecîdit spicas, unguibus apprehendit, cum huc et illuc verterit, non solum deglupsit, sed etiam grana buccis condit. Itaque bursae buccales dilatae complentur abundanter; interdum unus cricetus quinquaginta gramma granorum potest secum domum ferre. Cricetus hôc modo oneratus aspectum praebet perquam ridiculum et est animal inhabilissimum totîus mundi. Talem licet tangere manibus sine ullo timore, nam buccis repletis impedîtur, ne mordeat; sed non licet ei tempus concedere, ne granis expressis

iterum sit paratus ad defendendum.⁴¹

Mense Octobri incipiente, cum frigescit et agri sunt vacuefacti, cricetus cogitat sibi parare hibernaculum. Primo tubum exeundi a cavernâ habitabili usque ad superficiem humo obtûrat, deinde obstruit foramen incidendi, intrínsecus interdum non usque ad superficiem. Si vacat aut gelu timet, sibi fodit nidum etiam profundiorem et cavernas conditorias frumenti etiam profundiores, ubi condit pénora sua. Stratum eius est perparvum et instruitur denso stramento subtilissimo. Nunc hibernator pigerrimus⁴² cibis se complet, ut pinguescat, et convolutus obdormiscit. Criceti in cubiculo semper calefacto possunt servari per totum annum vigilantes; sed talis cricetus tam male se habet, ut mox moriatur.

Peropportunum est cricetum, qui interdum horrendae est fecunditatis ideoque agricolis ingens infert damnum, tot habere hostes. Buteones, ululae, corvi, aliae aves, praecipuê autem putorius⁴³ et mustêla non désinunt cricetos investigare et necare, ubi et quandocumque possunt. Putorius et mustêla magna cricetum etiam in cubîle sequuntur, ut considerandi sint eius hostes periculosissimi. Ab his praedonibus agilibus rosor mordax solet superari, quamvis non sine pugnâ vehementissimâ. Omnis agricola debet has utiles bestias rapâces tutari; tamen rusticus ínscius omnem putorium omnemque mustelam sine ullâ veniâ et misericordiâ occîdit plerumque ignorans, quare hoc faciat.

Nonnullis in regionibus homines veras expeditiones faciunt in cricetos. Exempli gratiâ in Thuringiâ sunt, qui lucrum petant eo, quod cricetos effossos interficiunt. E verbis Domini Lenz elûcet tales homines non frustra laborare, sed operae pretium facere. In duodecim milibus agrorum urbis Gothae spatio duodecim annorum plures quam quarta pars unîus milionis cricetorum capti magistratibus urbanis traditi sunt. Magistratûs omnium regionum, ubi criceti habitabant, pro omni criceto tradito solebant aliquantum pecuniae solvere, pro mare aut catulo minus quam pro feminâ. Lucrum cricetos venandi maximum sunt pénora, quae sibi ingessit mira haec bestia fera; homines abluunt gramina, siccant, molunt sicut aliud frumentum. Etiam pelles adhibentur, quamvis nondum tam saepe quam iuvat, nam usus docuit iisdem fieri vestimenta pellicea pérbona, laevia, diuturna."

Haec verba ab Alfredo Edmundo BREHM facta sunt de cricetis.

Criceti. Hoc lineamentum invenitur in opere Alfredi Edmundi Brehm, c.t. „Thierleben".

http://images.zeno.org/Naturwissenschaften/I/big/bt02369a.jpg

CRICETOLOGIAE

PARTEM PRIMAM

SCRIPSIT

LEO LATINUS

NICOLAUS GROSS

http://www.leolatinus.com/

(Sequetur pars altera!)

GUSTAVUS SCHWAB - MYTHI GRAECORUM (XIV) Liber alter: Mythus Argonautarum – Argonautae in terra Dolionum versantes

Argonautae quid fecerint in terrâ Dolíŏnum

Thraciis ventis hôc loco navis acta est versus lîtus Phrygium, ubi in insulâ Cyzico Dolíones pacífici et gigantes terrígenae, qui erant feritate indómitâ, alii iuxta alios habitabant. Illi instructi erant sênîs bracchiis de corpore pendentibus, quorum bina erant in umeris ingentibus, quaterna in lateribus. Dolíones autem exorti erant a deo marium, qui eosdem tutabatur contra illa monstra. Rex autem Dolíonum erat pius Cýzicus. Idem eiusdemque totus populus, cum de adventu navis atque gente virorum audivissent, Argonautis comiter obvenêrunt, eosdem hospitaliter recepêrunt, iisdem persuasêrunt, ut pergerent remigare ad navem in portu urbis constituendam. Rex enim iam pridem acceperat vaticinium: Herôum gregem divinum, si venisset, ut comiter reciperet neve impugnaret. Itaque illos copiosê vino et armentis ad cultrum destinatis suppeditavit. Rex ipse adhúc erat perquam iuvenis, vix ei barba erat promissa. In domo regiâ eum exspectabat iuvenis uxor, quam modo demum e domo paternâ in matrimonium duxerat; tamen eam relîquit, ut vaticinium secutus cenam cum extraneis communicaret. Inter cenam illi Cýzico narravêrunt, quo et cur iter facerent, cum rex ipse illos certiores faceret, quâ viâ navigandum esset.

Postridie mâne montem altum ascendêrunt, ut situm insulae et mare spectarent. Interim ex alterâ parte insulae gigantes raptim profecti portum saxis obstruxerant. Navis autem Argo in eodem constituta custodiebatur ab Hercule, qui etiam nunc non escenderat ad terram. Idem cum videret monstra facinus malum molientes, multa illorum sagittis occîdit. Eodem tempore ceteri quoque herôes reversi sagittis hastisque gigantibus stragem intulêrunt terribilem, ut isti in portu angusto tamquam silva decisa iacêrent prostrati, aliorum capita et pectora aquae erant immersa, pedes harenae litoris, aliorum pedes mari, capita et pectora litori; omnes autem gigantes erant praedae piscibus avibusque destinatae.

Hac pugnâ feliciter superatâ herôes ventis secundis ancoram solvêrunt et in altum mare navigavêrunt. At nocte ventus subsêdit; brevi post cum procella e parte adversâ exorerêtur, coacti sunt, ut iterum ancoram ponerent ad terram Dolionum hospitalem, sed ínscii; nam putavêrunt se versari ad lîtus Phrygium. Nec magis Dolíones, qui strepitu navis appulsae e quiete nocturnâ excitati surrexerant, recognovêrunt amicos, quibuscum heri tam laetê erant bacchati. Armis correptis inter hospites proelium factum est miserrimum. Iason ipse hastam infôdit pectori Cýzici rêgis clementis, neque eum agnoscens neque ab eo ágnitus. Denique Dolíones fugati moenibus urbis suae se inclusêrunt.

Postridie mâne ambobus error patefactus est. Iason dux Argonautarum cum omnibus suis herôibus acri dolore affectus est, cum viderent prostratum esse bonum regem Dolíonum sanguine suo offusum. Per triduum luxêrunt herôes et Dolíones pacificê inter se commixti, capillos vellêbant, in honorem defunctorum lugubria certamina communia fecêrunt; deinde herôes extranei nave profecti sunt; at Clite uxor rêgis Dolíonum occîsi, ipsa fune se strangulavit; nam maritum mortuum vitâ superare noluerat.

MYTHUM ARGONAUTARUM

A GUSTAVO SCHWAB NARRATUM

IN LATINUM CONVERTIT

LEO LATINUS

NICOLAUS GROSS

http://www.leolatinus.com/

SOCRATES QUOMODO MORTUUS SIT

(PLATO, Phaedo 115 a- 118a)

Mors Socratis, quam a.1787 pinxit Jacques-Louis David

VERBA PLATONIS	VERSIO LATINA NICOLAI GROSS
[115α ] ... ὑμεῖς μὲν οὖν, ἔφη, ὦ Σιμμία τε καὶ Κέβης καὶ οἱ ἄλλοι, εἰς αὖθις ἔν τινι χρόνῳ ἕκαστοι πορεύσεσθε: ἐμὲ δὲ νῦν ἤδη καλεῖ, φαίη ἂν ἀνὴρ τραγικός, ἡ εἱμαρμένη, καὶ σχεδόν τί μοι ὥρα τραπέσθαι πρὸς τὸ λουτρόν: δοκεῖ γὰρ δὴ βέλτιον εἶναι λουσάμενον πιεῖν τὸ φάρμακον καὶ μὴ πράγματα ταῖς γυναιξὶ παρέχειν νεκρὸν λούειν.	„...vestrum autem omnis, inquit, o Simmia et Cebes et ceteri, suo tempore migrabit: me autem nunc iam vocat, ut dicat vir tragicus, fatum et mihi iam hora est, qua me vertam ad balneum: melius enim esse videtur me lautum bibere venenum neque mulieribus molestiam afferre mortuum lavandi."
[115β ] ταῦτα δὴ εἰπόντος αὐτοῦ ὁ Κρίτων, εἶεν, ἔφη, ὦ Σώκρατες: τί δὲ τούτοις ἢ ἐμοὶ ἐπιστέλλεις ἢ περὶ τῶν παίδων ἢ περὶ ἄλλου του, ὅτι ἄν σοι ποιοῦντες ἡμεῖς ἐν χάριτι μάλιστα ποιοῖμεν;	Haec cum ille dixisset, Criton: „Ita sit" inquit „o Socrates: Sed quid his aut mihi mandas aut de liberis aut de alio, quod tibi facientes nos plurimum grates referre possimus?"
ἅπερ ἀεὶ λέγω, ἔφη, ὦ Κρίτων, οὐδὲν καινότερον: ὅτι ὑμῶν αὐτῶν ἐπιμελούμενοι ὑμεῖς καὶ ἐμοὶ καὶ τοῖς ἐμοῖς καὶ ὑμῖν αὐτοῖς ἐν χάριτι ποιήσετε ἅττ᾽ ἂν ποιῆτε, κἂν μὴ νῦν ὁμολογήσητε: ἐὰν δὲ ὑμῶν [μὲν] αὐτῶν ἀμελῆτε καὶ μὴ 'θέλητε ὥσπερ κατ᾽ ἴχνη κατὰ τὰ νῦν τε εἰρημένα καὶ τὰ ἐν τῷ ἔμπροσθεν χρόνῳ ζῆν, οὐδὲ ἐὰν πολλὰ ὁμολογήσητε [115ξ ] ἐν τῷ παρόντι καὶ σφόδρα, οὐδὲν πλέον ποιήσετε.	„Quae semper dico" inquit, „o Criton, nihil nŏvi: ut vos de vobismet ipsis curantes et mihi et meis et vobis ipsis animo grato faciatis quaecumque faciatis, etiamsi nunc non promittetis: at si vos ipsos neglexeritis neque vivere volueritis gradatim secundum verba nostri praesentia et priora, etiamsi multa promiseri-tis in praesenti et vehementer, nihil complebitis."
ταῦτα μὲν τοίνυν προθυμησό-μεθα, ἔφη, οὕτω ποιεῖν: θάπτωμεν δέ σε τίνα τρόπον;	„Haec verê studebimus" inquit „sic facere: Sed quonam modo te sepeliamus?" –
ὅπως ἄν, ἔφη, βούλησθε, ἐάνπερ γε λάβητέ με καὶ μὴ ἐκφύγω ὑμᾶς.	„Eo quo" inquit „volueritis, siquidem me acceperitis - nisi vos effugero."
γελάσας δὲ ἅμα ἡσυχῇ καὶ πρὸς ἡμᾶς ἀποβλέψας εἶπεν: οὐ πείθω, ὦ ἄνδρες, Κρίτωνα, ὡς ἐγώ εἰμι οὗτος Σωκράτης, ὁ νυνὶ διαλεγόμενος καὶ διατάττων ἕκαστον τῶν λεγομένων, ἀλλ᾽ οἴεταί με ἐκεῖνον εἶναι [115δ ] ὃν ὄψεται ὀλίγον ὕστερον νεκρόν, καὶ ἐρωτᾷ δὴ πῶς με θάπτῃ. ὅτι δὲ ἐγὼ πάλαι πολὺν λόγον πεποίημαι, ὡς, ἐπειδὰν πίω τὸ φάρμακον, οὐκέτι ὑμῖν παραμενῶ, ἀλλ᾽ οἰχήσομαι ἀπιὼν εἰς μακάρων δή τινας εὐδαιμονίας, ταῦτά μοι δοκῶ αὐτῷ ἄλλως λέγειν, παραμυθούμενος ἅμα μὲν ὑμᾶς, ἅμα δ᾽ ἐμαυτόν.	Quietê subridens atque nos aspectans dixit: „Non persua-deo, o viri, Critoni, me esse eum Socratem, qui nunc disserat et disponit ea quae dicit, sed Crito credit me esse illum, quem paulo post videbit mortuum, et quaerit, quomodo me sepeliat. Cum autem prius multis verbis dixerim me, si venenum bibissem, non iam vobis interfuturum esse, sed abiturum ad beatorum beatitudines, illi videor haec aliter dixisse, et vos et me ipsum consolans.
ἐγγυήσασθε οὖν με πρὸς Κρίτωνα, ἔφη, τὴν ἐναντίαν ἐγγύην ἢ ἣν οὗτος πρὸς τοὺς δικαστὰς ἠγγυᾶτο. οὗτος μὲν γὰρ ἦ μὴν παραμενεῖν: ὑμεῖς δὲ ἦ μὴν μὴ παραμενεῖν ἐγγυήσασθε ἐπειδὰν ἀποθάνω, ἀλλὰ οἰχήσεσθαι [115ε ] ἀπιόντα, ἵνα Κρίτων ῥᾷον φέρῃ, καὶ μὴ ὁρῶν μου τὸ σῶμα ἢ καόμενον ἢ κατορυττόμενον ἀγανακτῇ ὑπὲρ ἐμοῦ ὡς δεινὰ πάσχοντος, μηδὲ λέγῃ ἐν τῇ ταφῇ ὡς ἢ προτίθεται Σωκράτη ἢ ἐκφέρει ἢ κατορύττει.	Fidem vestram igitur obligate Critoni, inquit, fidem contrariam ac ille obligavit iudicibus. Ille enim fidem obligavit me remansurum esse: vos autem fidem obligate me non remansurum esse, si mortuus ero, sed abiturum, ut Criton facilius ferat neve corpus meum aut comburi aut suffodi videns sollicitetur, quod terribilia patiar, ne in funere dicat se exponere Socratem aut ecferre aut suffodere.
εὖ γὰρ ἴσθι, ἦ δ᾽ ὅς, ὦ ἄριστε Κρίτων, τὸ μὴ καλῶς λέγειν οὐ μόνον εἰς αὐτὸ τοῦτο πλημμελές, ἀλλὰ καὶ κακόν τι ἐμποιεῖ ταῖς ψυχαῖς.	Nam bene scito, inquit, o Criton optime, indecorê loqui non sôlum esse mendosum, sed nocere etiam animis.
ἀλλὰ θαρρεῖν τε χρὴ καὶ φάναι τοὐμὸν σῶμα θάπτειν, καὶ θάπτειν [116α ] οὕτως ὅπως ἄν σοι φίλον ᾖ καὶ μάλιστα ἡγῇ νόμιμον εἶναι.	Sed necesse est bono animo esse et dicere te sepelire mei corpus, et sepelire ita ut tibi placet et ut plurimum tibi videtur convenire.
ταῦτ᾽ εἰπὼν ἐκεῖνος μὲν ἀνίστατο εἰς οἴκημά τι ὡς λουσόμενος, καὶ ὁ Κρίτων εἵπετο αὐτῷ, ἡμᾶς δ᾽ ἐκέλευε περιμένειν.	Haec locutus ille surrexit et iit in conclave ad lavandum, et Criton eum secutus est, nos autem iussit exspectare.
περιεμένομεν οὖν πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς διαλεγόμενοι περὶ τῶν εἰρημένων καὶ ἀνασκοποῦντες, τοτὲ δ᾽ αὖ περὶ τῆς συμφορᾶς διεξιόντες ὅση ἡμῖν γεγονυῖα εἴη, ἀτεχνῶς ἡγούμενοι ὥσπερ πατρὸς στερηθέντες διάξειν ὀρφανοὶ τὸν ἔπειτα βίον.	Itaque exspectavimus inter nos de dictis colloquentes et disserentes, deinde tractantes de infortunio quod nobis factum esset, quo nobis videremur reliquam vitam acturi esse patre orbati.
ἐπειδὴ [116β ] δὲ ἐλούσατο καὶ ἠνέχθη παρ᾽ αὐτὸν τὰ παιδία—δύο γὰρ αὐτῷ ὑεῖς σμικροὶ ἦσαν, εἷς δὲ μέγας—καὶ αἱ οἰκεῖαι γυναῖκες ἀφίκοντο ἐκεῖναι, ἐναντίον τοῦ Κρίτωνος διαλεχθείς τε καὶ ἐπιστείλας ἅττα ἐβούλετο, τὰς μὲν γυναῖκας καὶ τὰ παιδία ἀπιέναι ἐκέλευσεν, αὐτὸς δὲ ἧκε παρ᾽ ἡμᾶς. καὶ ἦν ἤδη ἐγγὺς ἡλίου δυσμῶν: χρόνον γὰρ πολὺν διέτριψεν ἔνδον.	Cum autem lauto parvuli essent allati – duo enim ei fuerunt minores, unus maior – et mulieres illae cognatae advenissent, Socrates coram Critone illis dixit mandavitque quae voluit, deinde autem mulieres et parvulos iussit abire, ipse vênit ad nos. Sol iam erat occasurus: nam longum tempus intra degerat.
ἐλθὼν δ᾽ ἐκαθέζετο λελουμένος καὶ οὐ πολλὰ ἄττα μετὰ ταῦτα διελέχθη, καὶ ἧκεν ὁ τῶν ἕνδεκα ὑπηρέτης καὶ στὰς [116ξ ] παρ᾽ αὐτόν, ὦ Σώκρατες, ἔφη, οὐ καταγνώσομαί γε σοῦ ὅπερ ἄλλων καταγιγνώσκω, ὅτι μοι χαλεπαίνουσι καὶ καταρῶνται ἐπειδὰν αὐτοῖς παραγγείλω πίνειν τὸ φάρμακον ἀναγκαζόν-των τῶν ἀρχόντων. σὲ δὲ ἐγὼ καὶ ἄλλως ἔγνωκα ἐν τούτῳ τῷ χρόνῳ γενναιότατον καὶ πρᾳότατον καὶ ἄριστον ἄνδρα ὄντα τῶν πώποτε δεῦρο ἀφικομένων, καὶ δὴ καὶ νῦν εὖ οἶδ᾽ ὅτι οὐκ ἐμοὶ χαλεπαίνεις, γιγνώσκεις γὰρ τοὺς αἰτίους, ἀλλὰ ἐκείνοις. νῦν οὖν, οἶσθα γὰρ ἃ ἦλθον [116δ ] ἀγγέλλων, χαῖρέ τε καὶ πειρῶ ὡς ῥᾷστα φέρειν τὰ ἀναγκαῖα. καὶ ἅμα δακρύσας μεταστρεφόμενος ἀπῄει.	Ille autem vênit et consedit lautus et postea non multa disseruit, et vênit minister undecimvirorum et iuxta illum stans: „O Socrates" inquit „de te non lamentabor ut de aliis lamentor, quod indignati me exsecrantur, quia praeceptori-bus cogentibus iis dico, ut bibant venenum cogentibus praeceptoribus. Te enim hôc tempore cognovi esse maximê ingenuum et clementissimum et optimum virum omnium, qui umquam huc venêrunt, et nunc bene scio te non mihi irasci, nam nocentes novisti, sed illis. Nunc igitur scis nuntium quem ferens vêni, vale et conare quam facillimê ferre necessa-ria." – Necnon lacrimis eruptis conversus abiit.
καὶ ὁ Σωκράτης ἀναβλέψας πρὸς αὐτόν, καὶ σύ, ἔφη, χαῖρε, καὶ ἡμεῖς ταῦτα ποιήσομεν. καὶ ἅμα πρὸς ἡμᾶς, ὡς ἀστεῖος, ἔφη, ὁ ἄνθρωπος: καὶ παρὰ πάντα μοι τὸν χρόνον προσῄει καὶ διελέγετο ἐνίοτε καὶ ἦν ἀνδρῶν λῷστος, καὶ νῦν ὡς γενναίως με ἀποδακρύει. ἀλλ᾽ ἄγε δή, ὦ Κρίτων, πειθώμεθα αὐτῷ, καὶ ἐνεγκάτω τις τὸ φάρμακον, εἰ τέτριπται: εἰ δὲ μή, τριψάτω ὁ ἄνθρωπος.	Socrates autem ad illum suspiciens: „Tu quoque" inquit „vale et nos haec faciemus" et simul ad nos: „Quam urbanus" inquit „ille homo est! Per totum tempus, quo hic eram, me visitabat et interdum mecum loquebatur et erat homo optimus, et nunc quam ingenuê me deflet! Sed age nunc, o Criton, illi oboediamus et aliquis afferat venenum, si iam est tritum: nisi est, terat homo.
[116ε ] καὶ ὁ Κρίτων, ἀλλ᾽ οἶμαι, ἔφη, ἔγωγε, ὦ Σώκρατες, ἔτι ἥλιον εἶναι ἐπὶ τοῖς ὄρεσιν καὶ οὔπω δεδυκέναι. καὶ ἅμα ἐγὼ οἶδα καὶ ἄλλους πάνυ ὀψὲ πίνοντας, ἐπειδὰν παραγγελθῇ αὐτοῖς, δειπνήσαντάς τε καὶ πιόντας εὖ μάλα, καὶ συγγενομένους γ᾽ ἐνίους ὧν ἂν τύχωσιν ἐπιθυμοῦντες. ἀλλὰ μηδὲν ἐπείγου: ἔτι γὰρ ἐγχωρεῖ.	Criton autem: „At" inquit „ego sentio adhuc solem esse supra montes et nondum occidisse nec ignoro alios quoque valdê sero bibentes, postquam iis-dem est nuntiatum, perquam bene epulatos esse atque bibisse, et convenisse non-nullos, quos cuperent. Ergo ne properes: adhuc tempus restat".
καὶ ὁ Σωκράτης, εἰκότως γε, ἔφη, ὦ Κρίτων, ἐκεῖνοί τε ταῦτα ποιοῦσιν, οὓς σὺ λέγεις—οἴονται γὰρ κερδαίνειν ταῦτα ποιήσαντες—καὶ ἔγωγε ταῦτα εἰκότως οὐ ποιήσω: οὐδὲν γὰρ [117α ] οἶμαι κερδανεῖν ὀλίγον ὕστερον πιὼν ἄλλο γε ἢ γέλωτα ὀφλήσειν παρ᾽ ἐμαυτῷ, γλιχόμενος τοῦ ζῆν καὶ φειδόμενος οὐδενὸς ἔτι ἐνόντος. ἀλλ᾽ ἴθι, ἔφη, πείθου καὶ μὴ ἄλλως ποίει.	Socrates autem: „Rectê quidem" inquit „o Criton, illi haec fecerunt, quos memoras – putaverunt enim se aliquid lucrari haec facientes – et ego haec rectê non faciam: nihil enim aliud puto me lucrari serius bibentem nisi quod mihi ipsi videar ridiculus, cum vitae adhaeream et parcam nihilo in eâdem restanti. Ergo i, inquit, oboedi et noli aliter facere."
καὶ ὁ Κρίτων ἀκούσας ἔνευσε τῷ παιδὶ πλησίον ἑστῶτι. καὶ ὁ παῖς ἐξελθὼν καὶ συχνὸν χρόνον διατρίψας ἧκεν ἄγων τὸν μέλλοντα δώσειν τὸ φάρμακον, ἐν κύλικι φέροντα τετριμμένον. ἰδὼν δὲ ὁ Σωκράτης τὸν ἄνθρωπον, εἶεν, ἔφη, ὦ βέλτιστε, σὺ γὰρ τούτων ἐπιστήμων, τί χρὴ ποιεῖν;	His auditis Criton innuit puero prope stanti. Puer autem exiit et aliquantisper cum afuisset, vênit illum adducens, qui iussus erat dare venenum, in poculo ferens praeparatum. Hôc homine conspecto Socrates: „Sit" inquit „o optime, tu cum horum peritus sis, quid faciendumst?"
οὐδὲν ἄλλο, ἔφη, ἢ πιόντα περιιέναι, ἕως ἄν σου βάρος [117β ] ἐν τοῖς σκέλεσι γένηται, ἔπειτα κατακεῖσθαι: καὶ οὕτως αὐτὸ ποιήσει. καὶ ἅμα ὤρεξε τὴν κύλικα τῷ Σωκράτει.	„Nihil" inquit „nisi bibendum et ambulandum, usque dum quaedam gravitas tibi fiat in pedibus,deinde decumbendum: et ita ipsum efficiet." Hôc dicto poculum obtulit Socrati.
καὶ ὃς λαβὼν καὶ μάλα ἵλεως, ὦ Ἐχέκρατες, οὐδὲν τρέσας οὐδὲ διαφθείρας οὔτε τοῦ χρώματος οὔτε τοῦ προσώπου, ἀλλ᾽ ὥσπερ εἰώθει ταυρηδὸν ὑποβλέψας πρὸς τὸν ἄνθρωπον, τί λέγεις, ἔφη, περὶ τοῦδε τοῦ πώματος πρὸς τὸ ἀποσπεῖσαί τινι; ἔξεστιν ἢ οὔ;	Is autem accepit et valdê leniter, o Echecrates, nequa- quam tremens, neque colorem neque vultum mutans, sed, ut solebat, adversum hominem contuens: „Quid sentis" inquit „de hôc potulento, quoad libationem alicui deo faciendam? Licetne an non?"
τοσοῦτον, ἔφη, ὦ Σώκρατες, τρίβομεν ὅσον οἰόμεθα μέτριον εἶναι πιεῖν. [117ξ ] μανθάνω, ἦ δ᾽ ὅς: ἀλλ᾽ εὔχεσθαί γέ που τοῖς θεοῖς ἔξεστί τε καὶ χρή, τὴν μετοίκησιν τὴν ἐνθένδε ἐκεῖσε εὐτυχῆ γενέσθαι: ἃ δὴ καὶ ἐγὼ εὔχομαί τε καὶ γένοιτο ταύτῃ. καὶ ἅμ᾽ εἰπὼν ταῦτα ἐπισχόμενος καὶ μάλα εὐχερῶς καὶ εὐκόλως ἐξέπιεν. καὶ ἡμῶν οἱ πολλοὶ τέως μὲν ἐπιεικῶς οἷοί τε ἦσαν κατέχειν τὸ μὴ δακρύειν, ὡς δὲ εἴδομεν πίνοντά τε καὶ πεπωκότα, οὐκέτι, ἀλλ᾽ ἐμοῦ γε βίᾳ καὶ αὐτοῦ ἀστακτὶ ἐχώρει τὰ δάκρυα, ὥστε ἐγκαλυψάμενος ἀπέκλαον ἐμαυτόν — οὐ γὰρ δὴ ἐκεῖνόν γε, ἀλλὰ τὴν ἐμαυτοῦ τύχην, οἵου ἀνδρὸς [117δ ]ἑταίρου ἐστερημένος εἴην. ὁ δὲ Κρίτων ἔτι πρότερος ἐμοῦ, ἐπειδὴ οὐχ οἷός τ᾽ ἦν κατέχειν τὰ δάκρυα, ἐξανέστη.	„Tantum" ille inquit „o Socrates, praeparamus, quantum puta-mus sufficere bibenti." – „Intellego" ille inquit „At deos orare licet et necesse est, ut transmigratio huc illuc facienda fiat feliciter: quod ego quoque oro et ita fiat". Haec autem locutus poculum labiis impositum perquam placidê atque tranquillê ebibit. Plerique nostrum usque id temporis lacrimas aliquatenus tenuerant, sed cum videremus illum bibere et bibisse, non iam, sed mihi prorupta est vis lacrimarum, ut facie velatâ deflerem me ipsum – non illum, sed fortunam mei, qui tali viro amico orbatus essem. Criton autem me etiam prior, cum non posset lacrimas retinêre, surrexerat.
Ἀπολλόδωρος δὲ καὶ ἐν τῷ ἔμπροσθεν χρόνῳ οὐδὲν ἐπαύετο δακρύων, καὶ δὴ καὶ τότε ἀναβρυχησάμενος κλάων καὶ ἀγανακτῶν οὐδένα ὅντινα οὐ κατέκλασε τῶν παρόντων πλήν γε αὐτοῦ Σωκράτους.	Apollodorus tempore priore lacrimis nequaquam tempera-verat, nunc etiam vehementius in dolorem proruptus vocifera-tus et indignatus nullius praesentis animum non percussit nisi ipsius Socratis.
ἐκεῖνος δέ, "οἷα, ἔφη, ποιεῖτε, ὦ θαυμάσιοι. ἐγὼ μέντοι οὐχ ἥκιστα τούτου ἕνεκα τὰς γυναῖκας ἀπέπεμψα, ἵνα μὴ [117ε ] τοιαῦτα πλημμελοῖεν: καὶ γὰρ ἀκήκοα ὅτι ἐν εὐφημίᾳ χρὴ τελευτᾶν. ἀλλ᾽ ἡσυχίαν τε ἄγετε καὶ καρτερεῖτε."	Is autem: „Quid" inquit „facitis, o viri miri! Mulieres iussi abire imprimis ne se gererent tam absurdê: nam audivi optimum esse mori cum silentio. Ergo este quieti et fortes!"
καὶ ἡμεῖς ἀκούσαντες ᾐσχύν-θημέν τε καὶ ἐπέσχομεν τοῦ δακρύειν. ὁ δὲ περιελθών, ἐπειδή οἱ βαρύνεσθαι ἔφη τὰ σκέλη, κατεκλίνη ὕπτιος—οὕτω γὰρ ἐκέλευεν ὁ ἄνθρωπος— καὶ ἅμα ἐφαπτόμενος αὐτοῦ οὗτος ὁ δοὺς τὸ φάρμακον, διαλιπὼν χρόνον ἐπεσκόπει τοὺς πόδας καὶ τὰ σκέλη, κἄπειτα σφόδρα πιέσας αὐτοῦ τὸν πόδα ἤρετο εἰ αἰσθάνοιτο, [118α ] ὁ δ᾽ οὐκ ἔφη. καὶ μετὰ τοῦτο αὖθις τὰς κνήμας: καὶ ἐπανιὼν οὕτως ἡμῖν ἐπεδείκνυτο ὅτι ψύχοιτό τε καὶ πήγνυτο. καὶ αὐτὸς ἥπτετο καὶ εἶπεν ὅτι, ἐπειδὰν πρὸς τῇ καρδίᾳ γένηται αὐτῷ, τότε οἰχήσεται.	His auditis cum nos pudêret a flendo abstinuimus. Is autem ambulabat et, cum diceret crura sua esse gravia, supinus decubuit – ita enim ille vir iusserat - et ille, qui venenum dederat, Socratem tangebat et aliquanto post pedes et crura examinabat, deinde eius pede vehementer compresso quae-sivit, num sentiret, Socrates autem negavit. Deinde denuo crura comprimebat: et hôc modo manûs sursum promo-vens nobis monstravit Socra-tem frigescere et rigescere. Denuo cum tangeret, dixit, si ad cor esset perventum, illum esse decessurum.
ἤδη οὖν σχεδόν τι αὐτοῦ ἦν τὰ περὶ τὸ ἦτρον ψυχόμενα, καὶ ἐκκαλυψάμενος — ἐνεκεκάλυπτο γάρ — εἶπεν — ὃ δὴ τελευταῖον ἐφθέγξατο —	Frigus iam abdomen acces-serat et facie revelatâ – erat enim velata – dixit – hoc autem dixit ultimum -
"ὦ Κρίτων, ἔφη, τῷ Ἀσκληπιῷ ὀφείλομεν ἀλεκτρυόνα: ἀλλὰ ἀπόδοτε καὶ μὴ ἀμελήσητε."	„O Criton" inquit „Asclepio debemus gallum: hunc date et nolite negligere!"
ἀλλὰ ταῦτα, ἔφη, ἔσται, ὁ Κρίτων: ἀλλ᾽ ὅρα εἴ τι ἄλλο λέγεις.	„Hoc" Criton inquit „fiat. At vide, num habeas aliud, quod dicas!"
ταῦτα ἐρομένου αὐτοῦ οὐδὲν ἔτι ἀπεκρίνατο, ἀλλ᾽ ὀλίγον χρόνον διαλιπὼν ἐκινήθη τε καὶ ὁ ἄνθρωπος ἐξεκάλυψεν αὐτόν, καὶ ὃς τὰ ὄμματα ἔστησεν: ἰδὼν δὲ ὁ Κρίτων συνέλαβε τὸ στόμα καὶ τοὺς ὀφθαλμούς.	Interroganti Socrates nihil iam respondit, sed paulo post micuit; ille autem vir eum revelavit, et is oculos erexerat: quibus visis Criton clausit ôs oculosque.
ἥδε ἡ τελευτή, ὦ Ἐχέκρατες, τοῦ ἑταίρου ἡμῖν ἐγένετο, ἀνδρός, ὡς ἡμεῖς φαῖμεν ἄν, τῶν τότε ὧν ἐπειράθημεν ἀρίστου καὶ ἄλλως φρονιμωτάτου καὶ δικαιοτάτου.	Hic fuit finis, o Echecrates, amici nostri, viri, ut dicamus, omnium, quos tum cognovi-mus, optimi et prudentissimi et iustissimi.

APOLOGIAM SOCRATIS PLATONICAM

E SERMONE GRAECO

IN LATINUM CONVERTIT

LEO LATINUS

NICOLAUS GROSS

http://www.leolatinus.com/

MINISTRATIO INTERRETIALIS //www.leolatinus.com

ANNI MMIX MENSE IUNIO VENAXOMODURI EDIDIT

DISCUM COMPACTUM, CUI INUSTA EST FABULA

FABULA NOVELLA

FABULA IOHANNIS VOLFGANGI DE GOETHE (1828)

A NICOLAO GROSS

E THEODISCO IN LATINUM SERMONEM CONVERSA

NOVELLA

WRITTEN BY JOHANN WOLFGANG VON GOETHE (1828) TRANSLATED FROM GERMAN INTO LATIN BY NIKOLAUS GROSS

NOVELLE

VON JOHANN WOLFGANG VON GOETHE (1828)

AUS DEM DEUTSCHEN INS LATEINISCHE ÜBERSETZT

VON NIKOLAUS GROSS

JOHANN WOLFGANG VON GOETHE (1749-1832)

Johann Wolfgang von Goethe: „Novelle"

Goetheana fabula novella in Latinum conversa

Textus originalis Iohannis Wolfgangi de Goethe	Versio Latina Nicolai Groß
Novelle Hamburger Ausgabe, Band 6 Ein dichter Herbstnebel verhüllte noch in der Frühe die weiten Räume des fürstlichen Schloßhofes, als man schon mehr oder weniger durch den sich lichtenden Schleier die ganze Jägerei zu Pferde und zu Fuß durcheinander bewegt sah.	Fabula novella editio Hammaburgensis, tomus 6 Oeci spatiosi aulae castelli principalis bene mâne adhuc densâ nebulâ autumnali velabantur, cum omnes homines venaturi, et equites et pedites, per velamen dilucescens iam plus minusve cogniti sunt mixtim huc illuc moveri.
Die eiligen Beschäftigungen der Nächsten ließen sich erkennen: man verlängerte, man verkürzte die Steigbügel, man reichte sich Büchse und Patrontäschchen, man schob die Dachsranzen zurecht, indes die Hunde ungeduldig am Riemen den Zurückhaltenden mit fortzuschleppen drohten.	Cognitum est quidquid agebat proximus quisque: prolongabat, concîdebat stapedem; offerebat sclopetum et sacculum embolorum, rectê ponebat peram taxoninam, cum periculum erat, ne canes impatientes lorîs affixi retinentem secum abstraherent.
Auch hie und da gebärdete ein Pferd sich mutiger, von feuriger Natur getrieben oder von dem Sporn des Reiters angeregt, der selbst hier in der Halbhelle eine gewisse Eitelkeit, sich zu zeigen, nicht verleugnen konnte.	Hîc illîc autem aliqui equus intemperantius se gerebat, indole fervidâ permotus aut calcari equitis incitatus, qui quadam vanitate affectus ipso in diluculo non potuit, quin se ostenderet.
Alle jedoch warteten auf den Fürsten, der, von seiner jungen Gemahlin Abschied nehmend, allzulange zauderte.	Omnes autem exspectabant principem, qui iuveni uxori valedicens nimium cessabat.
Erst vor kurzer Zeit zusammen getraut, empfanden sie schon das Glück übereinstimmender Gemüter; beide waren von tätig lebhaftem Charakter, eines nahm gern an des andern Neigungen und Bestrebungen Anteil.	Iidem brevi demum ante connubio coniuncti iam gaudebant animîs feliciter inter se congruentibus; uterque ingenio agili et industrioso, unus alterius studia et inclinationes libenter communicabat.
Des Fürsten Vater hatte noch den Zeitpunkt erlebt und genutzt, wo es deutlich wurde, daß alle Staatsglieder in gleicher Betriebsamkeit ihre Tage zubringen, in gleichem Wirken und Schaffen jeder nach seiner Art erst gewinnen und dann genießen sollte.	Principis pater adhúc illo tempore vixerat eodemque usus erat, quo apparuerat omni membro civitatis officium esse aequâ cum industriâ vitam suam degere, aequo cum labore et effectu, omnem suo more primo párere, deinde frui.
Wie sehr dieses gelungen war, ließ sich in diesen Tagen gewahr werden, als eben der Hauptmarkt sich versammelte, den man gar wohl eine Masse nennen konnte. Der Fürst hatte seine Gemahlin gestern durch das Gewimmel der aufgehäuften Waren zu Pferde geführt und sie bemerken lassen, wie gerade hier das Gebirgsland mit dem flachen Lande einen glücklichen Umtausch treffe; er wußte sie an Ort und Stelle auf die Betriebsamkeit seines Länderkreises aufmerksam zu machen.	Quam bene hoc successisset, his diebus patuit, quibus mercatores inter se congregati mercatum agerent, quem licet dicere nundinas. Princeps autem heri equo invectus uxorem per merces turbatê accumulatas ducens curaverat, ut illa animadverteret ipsâ in hâc regione mercaturam facientes feliciter misceri montium cum plânôrum incolas; necnon, ut uxor attenderet, quam industriosi essent incolae terrae suae.
Wenn sich nun der Fürst fast ausschließlich in diesen Tagen mit den Seinigen über diese zudringenden Gegenstände unterhielt, auch besonders mit dem Finanzminister anhaltend arbeitete, so behielt doch auch der Landjägermeister sein Recht, auf dessen Vorstellung es unmöglich war, der Versuchung zu widerstehen, an diesen günstigen Herbsttagen eine schon verschobene Jagd zu unternehmen, sich selbst und den vielen angekommenen Fremden ein eignes und seltnes Fest zu eröffnen.	Licet princeps his diebus cum subditîs suis ferê de nullâ re collocutus sit nisi de his urgentibus, praecipuê cum administro rerum fiscalium continuo laboraverit, tamen magister terrae venatorius ius suum retinebat, qui putabat fieri non posse, ne temptarentur, ut agerent venationem iam dilatam, quâ sibi ipsis et multis advenîs pararent sollemnitatem raram et extraordinariam.
Die Fürstin blieb ungern zurück; man hatte sich vorgenommen, weit in das Gebirg hineinzudringen, um die friedlichen Bewohner der dortigen Wälder durch einen unerwarteten Kriegszug zu beunruhigen.	Principissa autem haud libenter remansit; illis propositum erat invadere in montes remotos, ut incolas saltuum ibi sitorum pacificos expeditione inexspectatâ sollicitarent.
Scheidend versäumte der Gemahl nicht, einen Spazierritt vorzuschlagen, den sie im Geleit Friedrichs, des fürstlichen Oheims, unternehmen sollte "Auch lasse ich", sagte er, "dir unsern Honorio als Stall- und Hofjunker, der für alles sorgen wird".	Maritus, cum abiit, non cessavit proponere, ut uxor faceret equitationem ducente Friderico avunculo principali; „necnon tibi" inquit, „relinquam Honorium nostrum curatorem stabuli et aulae nobilem, qui omnia sit curaturus."
Und im Gefolg dieser Worte gab er im Hinabsteigen einem wohlgebildeten jungen Mann die nötigen Aufträge, verschwand sodann bald mit Gästen und Gefolge.	His autem dictis descendens iuveni conspicuo necessaria mandavit et mox cum convivîs comitibusque abequitavit.
Die Fürstin, die ihrem Gemahl noch in den Schloßhof hinab mit dem Schnupftuch nachgewinkt hatte, begab sich in die hintern Zimmer, welche nach dem Gebirg eine freie Aussicht ließen, die um desto schöner war, als das Schloß selbst von dem Flusse herauf in einiger Höhe stand und so vor- als hinterwärts mannigfaltige bedeutende Ansichten gewährte.	Principissa, quae marito per aulam castelli avehenti linteolo vibrato valedixerat, in conclavia posteriora se contulit, quae versus montes conspectum praebebant, qui eo pulchrior erat, quod castellum e fluvio sursum haud parvâ altitudine eminebat, ut tam in anteriore quam in posteriore parte vario modo aspectum haberet insignem.
Sie fand das treffliche Teleskop noch in der Stellung, wo man es gestern abend gelassen hatte, als man, über Busch, Berg und Waldgipfel die hohen Ruinen der uralten Stammburg betrachtend, sich unterhielt, die in der Abendbeleuchtung merkwürdig hervortraten, indem alsdann die größten Licht- und Schattenmassen den deutlichsten Begriff von einem so ansehnlichen Denkmal alter Zeit verleihen konnten.	Principissa telescopium egregium invênit eâdem ratione positum, qua vespere diei praeteriti relictum erat, cum homines super fruticeta et montes et cacumina silvosa altas parietinas praevetustae arcis gentilis considerantes colloquerentur, quae in crepusculo tam mirê apparebant, ut maximîs massîs luminis et umbrae monumentum aetatis antiquae conspicuum insignissimê patefieret.
Auch zeigte sich heute früh durch die annähernden Gläser recht auffallend die herbstliche Färbung jener mannigfaltigen Baumarten, die zwischen dem Gemäuer ungehindert und ungestört durch lange Jahre emporstrebten.	Necnon hodie bene mane vitris approximantibus sat insigniter in conspectum venerunt colores autumnales illarum arborum multiplicum, quae inter muros ex multis annis nec impeditae nec perturbatae sursum nitebantur.
Die schöne Dame richtete jedoch das Fernrohr etwas tiefer nach einer öden, steinigen Fläche, über welche der Jagdzug weggehen mußte.	Sed pulchra domina telescopium nunc direxit in locum aliquanto inferiorem, in planitiem vastam et lapideam, super quam fieret expeditio venatoria;
Sie erharrte den Augenblick mit Geduld und betrog sich nicht, denn bei der Klarheit und Vergrößerungsfähigkeit des Instruments erkannten ihre glänzenden Augen deutlich den Fürsten und den Oberstallmeister; ja sie enthielt sich nicht, abermals mit dem Schnupftuche zu winken, als sie ein augenblickliches Stillhalten und Rückblicken mehr vermutete als gewahr ward.	mulier patienter momentum temporis exspectavit nec decepta est; nam, cum instrumento res conspicerentur clarae et exauctae, eadem oculîs nitidîs distinctê agnovit principem et magistrum stabuli superiorem; immo sibi non temperavit, quin iterum linteolo valediceret, cum maritum statim consistere et revidere magis opinaretur quam animadverteret.
Fürst Oheim, Friedrich mit Namen, trat sodann, angemeldet, mit seinem Zeichner herein, der ein großes Portefeuille unter dem Arm trug.	Deinde avunculus princeps, nomine Fridericus, annuntiatus unâ cum delineatore suo intravit, qui portabat portafolium magnum bracchio suppositum.
"Liebe Cousine", sagte der alte, rüstige Herr, "hier legen wir die Ansichten der Stammburg vor, gezeichnet, um von verschiedenen Seiten anschaulich zu machen, wie der mächtige Trutz- und Schutzbau von alten Zeiten her dem Jahr und seiner Witterung sich entgegenstemmte und wie doch hie und da sein Gemäuer weichen, da und dort in wüste Ruinen zusammenstürzen mußte.Nun haben wir manches getan, um diese Wildnis zugänglicher zu machen, denn mehr bedarf es nicht, um jeden Wanderer, jeden Besuchenden in Erstaunen zu setzen, zu entzücken".	„Cara consobrina" vetus dominus validus inquit, „hîc tibi proponimus conspectûs arcis gentilis, qui sunt delineati, ut e variis partibus ostendamus, quomodo ingens hoc aedificium tutorium et defensorium antiquitus vetustati et tempestati restiterit, et quomodo hîc et illîc eiusdem muri recesserint, ibi et illîc in vastas ruinas collapsi sint. Interim nonnulla fecimus, ut haec loca fera redderemus magis accessibilia, nam plura non sunt necessaria, ut omnis migrator, omnis visitator admiratione commoveatur, gaudio compleatur."
Indem nun der Fürst die einzelnen Blätter deutete, sprach er weiter: "hier, wo man, den Hohlweg durch die äußern Ringmauern heraufkommend, vor die eigentliche Burg gelangt, steigt uns ein Felsen entgegen von den festesten des ganzen Gebirgs; hierauf nun steht gemauert ein Turm, doch niemand wüßte zu sagen, wo die Natur aufhört, Kunst und Handwerk aber anfangen.	Deinde princeps singula folia cognoscens perrexit loqui: „Hîc, ubi secundum viam cavam, per exteriores muros circulares ascendens ipsum castrum advenis, quoddam ex tractûs montium saxîs solidissimîs nobis obversatur; in quo stat turris muralis, sed nemo sciverit, quo loco saxum naturale transeat in turrim arte constructam.
Ferner sieht man seitwärts Mauern angeschlossen und Zwinger terrassenmäßig herab sich erstreckend.	Praeterea seorsim vides muros annexos et cavaedia per xystos deorsum pertingentia.
Doch ich sage nicht recht, denn es ist eigentlich ein Wald, der diesen uralten Gipfel umgibt.	At haud rectê dixi, reapse hoc fastigium praevetustum circumdatur silvâ;
Seit hundertundfunfzig Jahren hat keine Axt hier geklungen, und überall sind die mächtigsten Stämme emporgewachsen.	ex centum quinquaginta annîs hîc ne ulla quidem ascia sonum edidit, ut ubique ingentes stipites succrescerent;
Wo Ihr Euch an den Mauern andrängt, stellt sich der glatte Ahorn, die rauhe Eiche, die schlanke Fichte mit Schaft und Wurzeln entgegen; um diese müssen wir uns herumschlängeln und unsere Fußpfade verständig führen.	ubi tu murîs appropinquas, ăcer laeve, quercus aspera, picea gracilis tibi resistit scapo et radicibus; circa eas nobis more serpentino circumeundum et semitae sunt prudenter struendae.
Seht nur, wie trefflich unser Meister dies Charakteristische auf dem Papier ausgedrückt hat, wie kenntlich die verschiedenen Stamm- und Wurzelarten zwischen das Mauerwerk verflochten und die mächtigen Äste durch die Lücken durchgeschlungen sind !	En aspice quam egregiê magister noster delineandi hanc proprietatem in chartâ expresserit, quam insigniter varia genera stipitum radicumque operi murali internexa sint et rami ingentes lacunis pervaserint!
Es ist eine Wildnis wie keine, ein zufällig einziges Lokal, wo die alten Spuren längst verschwundener Menschenkraft mit der ewig lebenden und fortwirkenden Natur sich in dem ernstesten Streit erblicken lassen".	Hic est locus ferus incomparabilis, unicus et singularis, ubi vestigia vetusta hominum agentium, qui iam pridem evasêrunt, videntur vehementissimê repugnare naturae in aeternum vivaci et efficaci."
Ein anderes Blatt aber vorlegend, fuhr er fort: "was sagt Ihr nun zum Schloßhofe, der, durch das Zusammenstürzen des alten Torturmes unzugänglich, seit undenklichen Jahren von niemand betreten ward?	Alterum autem folium proponens: „Quid dicis nunc de aulâ castelli, quae vetere turri portae collapsâ cum esset inaccessibilis, ex annîs innumerîs non iam erat intrata?
Wir suchten ihm von der Seite beizukommen, haben Mauern durchbrochen, Gewölbe gesprengt und so einen bequemen, aber geheimen Weg bereitet.	Quam a latere accedere conati sumus, muros perfrêgimus, fornices displosimus, ut pararetur via commoda, sed secreta.
Inwendig bedurft es keines Aufräumens, hier findet sich ein flacher Felsgipfel von der Natur geplättet, aber doch haben mächtige Bäume hie und da zu wurzeln Glück und Gelegenheit gefunden; sie sind sachte, aber entschieden aufgewachsen, nun erstrecken sie ihre Äste bis in die Galerien hinein, auf denen der Ritter sonst auf und ab schritt, ja durch Türen durch und Fenster in die gewölbten Säle, aus denen wir sie nicht vertreiben wollen; sie sind eben Herr geworden und mögens bleiben.	Intra non necessarium erat res ad ordinem redigere, hic est plânum fastigium saxosum naturâ levigatum, tamen feliciter factum est, ut ingentes arbores hîc et illîc radîces agerent; quae lentê, sed continuo succrevêrunt, nunc ramos suos usque ad porticûs pergunt, in quibus eques olim huc illuc incedebat; immo, ipsas per ianuas et fenestras in oecos convexos, e quibus eosdem fugare nolumus; qui facti sunt domini; quales maneant.
	(Altera pars sequetur !)
FABULAM NOVELLAM GOETHEANAM IN LATINUM CONVERTIT LEO LATINUS NICOLAUS GROSS http://www.leolatinus.com/

Wilhelm Busch: Max und Moritz (VII)

Sechster Streich – Facinus sextum - Ἕκτον πανούργημα – Ἕκτη κακουργία

VERBA VILELMI BUSCH

VERSIO ERVINI STEINDL LATINA

In der schönen Osterzeit,
Wenn die frommen Bäckersleut’,
Viele süße Zuckersachen

Backen und zurechtemachen,
Wünschten Max und Moritz auch
Sich so etwas zum Gebrauch. –

Exoptati sunt pistores

Ceterisque cariores,

Cum sint usui perenni,

Die maxime sollenni.

Crustula, quae hi coquebant

Isti rapere studebant.

VERSIO ERVINI STEINDL GRAECA

VERSIO OTTONIS SCHMIED GRAECA

Γλυκυσμάτων, ὧν μάλιστα

Πάσχα, χρόνοι ὦ καλοί˙

Ἀρτοκόποις ὡς ἥδιστα

Ὅτε οἱ ἀρτοποιοὶ

Ἡτοιμασμέν’ ἂν παρείη,

Πέττουσι μελίπηκτα

Εἰ ἑορτή τις ϕανείη,

Ἥδιστα, γλυκύτατα,

Λιχνοτάτω ὄντε τώδε

Μὰξ καὶ Μῶριτζ εὔχεσθον

Γεύεσθαι ἠξίουν ὧδε˙

Ἑαυτοῖν τι ὅμοιον.

VERBA VILELMI BUSCH	VERSIO ERVINI STEINDL LATINA
Doch der Bäcker, mit Bedacht, Hat das Backhaus zugemacht.	Ligurire quod putantur, Portae iis obserantur.
VERSIO ERVINI STEINDL GRAECA	VERSIO OTTONIS SCHMIED GRAECA
Ἀρτοποιὸς τοῦτ’ ἔδεισεν,	Ὁ δ’ἀρτοποιός, ἦ μήν.
Ἐργαστήριον ἔκλεισεν.	Ἀσϕαλῶς πάντ’ ἔκλεισεν. -

VERBA VILELMI BUSCH	VERSIO ERVINI STEINDL LATINA
Also, will hier einer stehlen, Muß er durch den Schlot sich quälen. –	Ut, quae velint, perficiantur, Qua re possint, meditantur.
VERSIO ERVINI STEINDL GRAECA	VERSIO OTTONIS SCHMIED GRAECA
Κλεψομένους τὰ ποθεινὰ	Ἳν’ οὖν τίς τι ὑϕαιρῇ,
Χρὴ πονεῖν τῷ ὄντι δεινά.	Καπνοδόκῃ χρῆσθαι χρή. -

VERBA VILELMI BUSCH	VERSIO ERVINI STEINDL LATINA
Ratsch!! – Da kommen die zwei Knaben Durch den Schornstein, schwarz wie Raben.	Cum superne haud cunctanter Deferuntur, properanter
VERSIO ERVINI STEINDL GRAECA	VERSIO OTTONIS SCHMIED GRAECA
Πίσσης μὲν μελάντερος	Οὕτω πίπτοντές εἰσιν
Γίγνεται ἑκάτερος.	Ὅμοιοι τοῖς κόραξιν. -

VERBA VILELMI BUSCH	VERSIO ERVINI STEINDL LATINA
Puff!! – Sie fallen in die Kist’, Wo das Mehl darinnen ist.	Nigri cistae immittuntur Et farinâ conteguntur.
VERSIO ERVINI STEINDL GRAECA	VERSIO OTTONIS SCHMIED GRAECA
Εἰς δὲ κίστην ϕέρεσθον,	Εἰς τὴν κίστην πίπτουσιν,
Ἀλϕίτῳ παλύνεσθον	Ἐν ᾗ ἄλϕιτόν ἐστιν.

VERBA VILELMI BUSCH	VERSIO ERVINI STEINDL LATINA
Da! Nun sind sie alle beide Rund herum so weiß wie Kreide.	Qua re pueri albêre Nunc videntur nec stupêre.
VERSIO ERVINI STEINDL GRAECA	VERSIO OTTONIS SCHMIED GRAECA
Νυνὶ λελευκωμένω	Ὥστε ἄμϕω νῦν λευκοὶ
Ὥσπερ γεγυψωμένω.	Γύψῳ κύκλῳ ὅμοιοι.

VERBA VILELMI BUSCH	VERSIO ERVINI STEINDL LATINA
Aber schon mit viel Vergnügen Sehen sie die Brezeln liegen.	Spectant dulci pulte mundâ Facta crustula rotunda.
VERSIO ERVINI STEINDL GRAECA	VERSIO OTTONIS SCHMIED GRAECA
Χεῖρας ἴδε αἴροντε,	Ἤδη δὲ πολλῇ χαρᾷ
Πεμμάτων χατίζοντε.	Τῇδ’ ὁρῶσι πέμματα.

VERBA VILELMI BUSCH	VERSIO ERVINI STEINDL LATINA
Knacks!! - Da bricht der Stuhl entzwei;	Sella, quam escenderant,
VERSIO ERVINI STEINDL GRAECA	VERSIO OTTONIS SCHMIED GRAECA
Εὐθὺς ἕδρα κατεάγη,	Κνάξ˙ ἡ ἕδρα ῥήγνυται˙

VERBA VILELMI BUSCH	VERSIO ERVINI STEINDL LATINA
Schwapp!! - Da liegen sie im Brei.	Frangitur; deciderant.
VERSIO ERVINI STEINDL GRAECA	VERSIO OTTONIS SCHMIED GRAECA
Τόθ’ ἑκάτερος ἐπάγη	Εἰς τὴν μᾶζαν βάλλονται.

VERBA VILELMI BUSCH	VERSIO ERVINI STEINDL LATINA
Ganz von Kuchenteig umhüllt Stehn sie da als Jammerbild. –	Velut vestibus induti Rigent pulte involuti.
VERSIO ERVINI STEINDL GRAECA	VERSIO OTTONIS SCHMIED GRAECA
Ἐμβαϕείς τ’ἠμϕίεσται,	Ταύτῃ κεκρυμμένω τὼ
Οὐχ οἷόν τε λύεσθαι.	Ἄμϕω ἕστατον οἰκτρώ. -

VERBA VILELMI BUSCH	VERSIO ERVINI STEINDL LATINA
Gleich erscheint der Meister Bäcker Und bemerkt die Zuckerlecker.	Quos ut captet, manûs tendit Puerosque deprehendit.
VERSIO ERVINI STEINDL GRAECA	VERSIO OTTONIS SCHMIED GRAECA
Ἄρτι παρεγένετο,	Ὁ δ’ἀρτοποιὸς ἐλθὼν
Εἰλυμένων ᾔσθετο	Χαίρει λίχνους καθορῶν.

VERBA VILELMI BUSCH	VERSIO ERVINI STEINDL LATINA
Eins, zwei, drei! - Eh’ man’s gedacht, Sind zwei Brote draus gemacht.	Pistor, cito his arreptis, Inde panibus effectis
VERSIO ERVINI STEINDL GRAECA	VERSIO OTTONIS SCHMIED GRAECA
Πεμματουργὸς καὶ δινήσας	Πρὶν δὲ τόδ’ αὐτὼ ᾐσθέσθην,
Ἄρτον ἐκ τούτοιν ποιήσας	Ἄμϕω ἄρτω ἐποιήσθην.

VERBA VILELMI BUSCH	VERSIO ERVINI STEINDL LATINA
In dem Ofen glüht es noch - Ruff!! - damit ins Ofenloch!	Ludum insolentem ludit Atque istos furno cludit,
VERSIO ERVINI STEINDL GRAECA	VERSIO OTTONIS SCHMIED GRAECA
Καμινεύει αἰθομένῳ	Ἐν καμίνῳ κάεται˙
Πυρὶ ὀπτηθησομένω.	Εἴσω οὗτοι ϕέρονται. -

VERBA VILELMI BUSCH	VERSIO ERVINI STEINDL LATINA
Ruff!! - man zieht sie aus der Glut – Denn nun sind sie braun und gut. –	Quo fervente decoquuntur, Qua re factâ retrahuntur.
VERSIO ERVINI STEINDL GRAECA	VERSIO OTTONIS SCHMIED GRAECA
Καύματι ξανθίζεσθον,	Ἕλκονται ἐκ καύματος˙
Ἐκ ϕλογῶν ἐρύεσθον.	Πᾶς ϕαιὸς καὶ ἀγαθός˙ -

VERBA VILELMI BUSCH	VERSIO ERVINI STEINDL LATINA
– Jeder denkt: „Die sind perdü!" Aber nein! - noch leben sie! –	Neque tamen periêre, Possis vivos mox vidêre!
VERSIO ERVINI STEINDL GRAECA	VERSIO OTTONIS SCHMIED GRAECA
Ὀλωλέναι νομίζονται˙	Ὀλωλέναι πᾶς νοεῖ˙
Πάλιν ἄμϕω ἐγείρονται.	Τοὐαντίον˙ ἅπας ζῇ˙

VERBA VILELMI BUSCH	VERSIO ERVINI STEINDL LATINA
Knusper, knasper! - wie zwei Mäuse Fressen sie durch das Gehäuse;	Crusta dentibus rosêrunt, Lucem ilico vidêrunt.
VERSIO ERVINI STEINDL GRAECA	VERSIO OTTONIS SCHMIED GRAECA
Ὥσπερ μύε δὴ τρώγοντε	Κάλυμμα κατέτρωγον
Φαίνεσθον αὖ ζῳὼ ὄντε.	Ἐκ τοῦ τρόπου τῶν μυῶν.

VERBA VILELMI BUSCH	VERSIO ERVINI STEINDL LATINA
Und der Meister Bäcker schrie: „Ach herrje! da laufen sie!!“ –	Velamentum reliquêrunt, Liberati tum fugêrunt.
VERSIO ERVINI STEINDL GRAECA	VERSIO OTTONIS SCHMIED GRAECA
Ἀρτοποιὸς ἐβόησεν,	Καὶ ἀρτοποιὸς βοᾷ˙
Ὡς ϕεύγοντας ἐνόησεν.	»Τρέχετε πρὸς δαίμονα.«

VERBA VILELMI BUSCH	VERSIO ERVINI STEINDL LATINA
Dieses war der sechste Streich, Doch der letzte folgt sogleich.	Istud factum non punîtur, Nunc extremum exaudîtur.
VERSIO ERVINI STEINDL GRAECA	VERSIO OTTONIS SCHMIED GRAECA
Ἕκτον μὲν ἀνύεται,	Ἕκτη ἦν ἡ κακουργία˙


VERBA VILELMI BUSCH		VERSIO ERVINI STEINDL LATINA
In der schönen Osterzeit, Wenn die frommen Bäckersleut’, Viele süße Zuckersachen Backen und zurechtemachen, Wünschten Max und Moritz auch Sich so etwas zum Gebrauch. –		Exoptati sunt pistores Ceterisque cariores, Cum sint usui perenni, Die maxime sollenni. Crustula, quae hi coquebant Isti rapere studebant.
VERSIO ERVINI STEINDL GRAECA		VERSIO OTTONIS SCHMIED GRAECA
Γλυκυσμάτων, ὧν μάλιστα		Πάσχα, χρόνοι ὦ καλοί˙
Ἀρτοκόποις ὡς ἥδιστα		Ὅτε οἱ ἀρτοποιοὶ
Ἡτοιμασμέν’ ἂν παρείη,		Πέττουσι μελίπηκτα
Εἰ ἑορτή τις ϕανείη,		Ἥδιστα, γλυκύτατα,
Λιχνοτάτω ὄντε τώδε		Μὰξ καὶ Μῶριτζ εὔχεσθον
Γεύεσθαι ἠξίουν ὧδε˙		Ἑαυτοῖν τι ὅμοιον.