EPISTULA LEONINA XXIX
N.B.! EPISTULAS LEONINAS ACCIPIS G R A T I S ET S I N E ULLA OBLIGATIONE. NAM LEO LATINUS PUTAT HOMINIBUS LATINAM LINGUAM DISCENTIBUS AUT DOCENTIBUS CORDI ESSE VERBA LATINA. SI TAMEN TALES EPISTULAS ACCIPERE NON VIS, RESCRIBE HOC NOBIS: TUM STATIM NOMEN TUUM EX INDICE ACCEPTORUM TOLLEMUS.

LEO LATINUS OMNIBUS HOMINIBUS LATINAM LINGUAM AMANTIBUS SAL.PL.DIC. S.V.B.E.E.V.
CARA LECTRIX, CARE LECTOR,
EN HABES EPISTULAM LEONINAM UNDETRICESIMAM (XXIX). QUAE SIT TIBI S T R E N A, I.E. DONATIUNCULA IN ANNUM BIS MILLESIMUM DECIMUM (MMX) INEUNTEM DATA, LATINISSIMA.
UTINAM PANCRATICE VALEAS NOBISQUE PERGAS FAVERE.
ANNO MMIX EXEUNTE
MEDULLITUS TE SALUTAT NICOLAUS GROSS.

IMMANUEL KANT (1724-1804)
DE VERSIONE OPERUM IMMANUELIS KANTII LATINA
„Gigantes autem erant super terram in diebus illis...“ VULGATA Genesis 6,4
„The intrepid Friedrich Gottlob Born undertook to publish Immanuel Kantii Opera omnia...Latine (Leipzig, 1796-98), an achievement which must make any teacher of Latin prose composition murmur that there were giants in the world in those days.“
W.L.GRANT, European Vernacular Works in Latin Translation: Studies in the Renaissance, 1 (1954), p.120-156.
PRAEFATIUNCULA.
Versiones sive interpretationes, i.e. verborum unius linguae in alterius verba translationes, saepe parvi penduntur, quasi sint viles opellae psittacorum aut ruminatorum. At si quis umquam tales labores susceperit exanclandos, animadvertet bonam versionem nequaquam esse vernilem imitationem, sed opus subtile, quod non perficiatur nisi summâ cum animi contentione.
Miranda prorsus est versio operum Immanuelis Kant Latina, quam Fridericus Gottlob BORN annis 1796-98 in lucem edidit. In commentatione, quae spectat ad Europaea opera vernacula Latinê reddita, quidam philologus nominis Grant facit ferê haec verba (cf. verba originalia supra allata): «Intrepidus Born suscepit Immanuelis Kantii opera omnia Latinê publicanda (Lipsiae a.1796-98). Nemo est magister Latinê scribendi, quin tantum laborem perpendens murmuret illis diebus fuisse in mundo gigantes».
In hac symbolâ lectori primum pandam pauca de interpretis vitâ ac operibus tradita, deinde afferam praefationem interpretis, tum indicabo ea, quae in quattuor tomis versionis inveniuntur (etiam numeros paginarum stupendos), denique lectoribus offeram duos textûs e versione excerptos: unum, quo Immanuel Kant agit de libertate et verbis exprimit illustrissimum illum imperativum categoricum, alterum, qui complectitur ingens illud Kantii enuntiatum, quo dicit de vi religionis. Addidi autem verba Germanica originalia, ut lector versionem Bornianam ad obrussam exigat.
A) Bornii vita et opera.
Friedrich Gottlob Born, natus est a.1748 Lipsiâ in urbe, mortuus d.8. m.Dec. a.1807, ab a.1782-1802 cathedram tenuit philosophiae Lipsiensem, deinde recessit ad castellum Wesensteinianum prope Pirnam situm, ubi munus suscepit praedicatoris castellani. Idem in universitate studiorum Lipsiensi docuit philosophiam Kantianam necnon optimê meritus est de scriptis Immanuelis Kantii publicandis et explicandis eo quod opera Kantii critica in Latinum conversa annis 1796-98 quattuor tomis edidit(2). Praeterea memoratu dignum est periodicum philosophicum, quod Bornius unâ cum Johann Heinrich Abicht annis 1789-91 edidit (“Neues philosophisches Magazin”).
En nonnulla opera, quam Bornius ipse scripsit spiritu philosophiae Kantianae imbutus:
1. „Versuch über die ersten Gründe der Sinnenlehre,“ a.1788
2. „Untersuchungen über die Grundlagen des menschlichen Denkens“, a.1789/ 1791.
3. „De scientiâ et coniecturâ specimen metaphysicum“, a.1787
4. „Versuch über die ursprünglichen Grundlagen des menschlichen Denkens und die davon abhängigen Schranken unserer Erkenntnis“ , a.1791.
Nobis autem Latinae linguae amatoribus maximê placet eundem coryphaeum philosophiae Kantianae necnon interpretationis Latinae etiam in lucem edidisse LEXICON LATINUM: „Deutsch-Lateinisches vollständiges Wörterbuch“ (quod est editum Lipsiâ in urbe anno 1790).
At nunc, cara Lectrix, care Lector, lege verba ingeniosi interpretis ipsius!
B) Ad lectorem interpres
Dissolvi tandem nomen, quod annis abhinc octo, et quod excurrit, contraxeram, operumque Kantii philosophiam criticam spectantium volumen primum, quo Critica rationis simplicis ac genuinae continetur, coeptum iam tum, sed variis negotiis atque laboribus hucusque interruptum, oratione Latinâ vestitum exhibui. Reliqua intra anni spatium aliquot voluminibus comprehensa sequentur.
Ac primo quidem animus erat, in vertendis his libris rationem habere et Latinitatis purae et orationis popularis, ita, ut, missis verbis technicis quasique privatis, sôlîs uterer vulgi vocabulis ac publicis.
Verum brevi videbam neque ubivis consuli puritati sermonis posse, nisi subinde res ipsa eo quodammodo obscuretur, neque omnia verbis vulgaribus enuntiari : propterea quod in omni arte, cuius usus vulgaris communisve non sit, multam novitatem nominum esse oportebit, cum constituantur earum rerum vocabula, quae in quaque arte versentur, de rebusque non pervulgatis verbis utendum inusitatis videatur.
Itaque mutavi consilium satiusque esse duxi, ut, quoad possem et liceret, a genere dicendi puro disertoque haud recederem, ubi autem verbum Latinum minus occurreret, vel metuendum videretur, ne sententia eo redderetur ambigua atque incerta, aut pluribus idem verbum exposui, aut exprimi verbum e verbo malui. Accessit, quod ferê in profligando opere intellegerem philosophum Regiomontanum nonnullis verbis technicis ûti ut suis, velut universitatis, omnitudinis et similibus, aliis suo peculiari modo, velut notionis, conceptûs, perceptionis, universalitatis, et quae sunt generis eiusdem, quae partim omnino haud bene Latina nec veteribus nôta, partim alio ab his sensu accepta viderem; a quibus igitur memet abstinere religio fuit.
Ceterum censores aequi bonique, si, quae forte peccata fuerint, humaniter velint mecum communicare, et magnam eâ re a me gratiam inibunt et mihi copiam facient, sin iterum exemplaria typis describenda sint, quae in vitio sunt, emendandi.
Volumen ultimum indice dictionis Kantianae breviter explicatae ornabo.
Scripsi nundinis vernalibus in universitate litterarum Lipsicâ. a.p.S. CI)I)CCLXXXXXI.
C) Argumenta voluminum
Volumen primum, cui inest critica rationis purae. 587 pp. Lipsiae 1796.
Volumen secundum, 555 pp. Lipsiae 1797.
I.Prolegomena ad metaphysicam quamque futuram, quae qua scientia poterit prodire.
II.Elementa metaphysica physices
III.Constitutio metaphysices
IV.Religio intra terminos solius rationis
Volumen tertium, cui inest critica rationis practicae. 516 pp. Lipsiae 1797.
Volumen quartum, 820 pp., Lipsiae 1798.
I.Quaestiones philosophiae
II.Metaphysica morum
D) TEXTUS KANTIANI THEODISCO-LATINI
|
|
|
|
Kritik der praktischen Vernunft. Buch I, Kap.1.
§ 6
Vorausgesetzt, daß ein Wille frei sei, das Gesetz zu finden, welches ihn allein notwendig zu bestimmen tauglich ist. Da die Materie des praktischen Gesetzes, d.i. ein Objekt der Maxime, niemals anders als empirisch gegeben werden kann, der freie Wille aber, als von empirischen (d.i. zur Sinnenwelt gehörigen) Bedingungen unabhängig, dennoch bestimmbar sein muß; so muß ein freier Wille, unabhängig von der Materie des Gesetzes, dennoch einen Bestimmungsgrund in dem Gesetze antreffen. Es ist aber, außer der Materie des Gesetzes, nichts weiter in demselben, als die gesetzgebende Form enthalten. Also ist die gesetzgebende Form, so fern sie in der Maxime enthalten ist, das einzige, was einen Bestimmungsgrund des Willens ausmachen kann. Anmerkung Freiheit und unbedingtes praktisches Gesetz weisen also wechselweise auf einander zurück. Ich frage hier nun nicht: ob sie auch in der Tat verschieden seien, und nicht vielmehr ein unbedingtes Gesetz bloß das Selbstbewußtsein einer reinen praktischen Vernunft, diese aber ganz einerlei mit dem positiven Begriffe der Freiheit sei; sondern wovon unsere Erkenntnis des Unbedingt-Praktischen anhebe, ob von der Freiheit, oder dem praktischen Gesetze. Von der Freiheit kann es nicht anheben; denn deren können wir uns weder unmittelbar bewußt werden, weil ihr erster Begriff negativ ist, noch darauf aus der Erfahrung schließen, denn Erfahrung gibt uns nur das Gesetz der Erscheinungen, mithin den Mechanismus der Natur, das gerade Widerspiel der Freiheit, zu erkennen. Also ist es das moralische Gesetz, dessen wir uns unmittelbar bewußt werden (so bald wir uns Maximen des Willens entwerfen), welches sich uns zuerst darbietet, und, indem die Vernunft jenes als einen durch keine sinnlichen Bedingungen zu überwiegenden, ja davon gänzlich unabhängigen Bestimmungsgrund darstellt, gerade auf den Begriff der Freiheit führt. Wie ist aber auch das Bewußtsein jenes moralischen Gesetzes möglich? Wir können uns reiner praktischer Gesetze bewußt werden, eben so, wie wir uns reiner theoretischer Grundsätze bewußt sind, indem wir auf die Notwendigkeit, womit sie uns die Vernunft vorschreibt, und auf Absonderung aller empirischen Bedingungen, dazu uns jene hinweiset, Acht haben. Der Begriff eines reinen Willens entspringt aus den ersteren, wie das Bewußtsein eines reinen Verstandes aus dem letzteren. Daß dieses die wahre Unterordnung unserer Begriffe sei, und Sittlichkeit uns zuerst den Begriff der Freiheit entdecke, mithin praktische Vernunft zuerst der spekulativen das unauflöslichste Problem mit diesem Begriffe aufstelle, um sie durch denselben in die größte Verlegenheit zu setzen, erhellet schon daraus: daß, da aus dem Begriffe der Freiheit in den Erscheinungen nichts erklärt werden kann, sondern hier immer Naturmechanismus den Leitfaden ausmachen muß, überdem auch die Antinomie der reinen Vernunft, wenn sie zum Unbedingten in der Reihe der Ursachen aufsteigen will, sich, bei einem so sehr wie bei dem andern, in Unbegreiflichkeiten verwickelt, indessen daß doch der letztere (Mechanismus) wenigstens Brauchbarkeit in Erklärung der Erscheinungen hat, man niemals zu dem Wagstücke gekommen sein würde, Freiheit in die Wissenschaft einzuführen, wäre nicht das Sittengesetz und mit ihm praktische Vernunft dazu gekommen und hätte uns diesen Begriff nicht aufgedrungen. Aber auch die Erfahrung bestätigt diese Ordnung der Begriffe in uns. Setzet, daß jemand von seiner wollüstigen Neigung vorgibt, sie sei, wenn ihm der beliebte Gegenstand und die Gelegenheit dazu vorkämen, für ihn ganz unwiderstehlich, ob, wenn ein Galgen vor dem Hause, da er diese Gelegenheit trifft, aufgerichtet wäre, um ihn sogleich nach genossener Wollust daran zu knüpfen, er alsdann nicht seine Neigung bezwingen würde. Man darf nicht lange raten, was er antworten würde. Fragt ihn aber, ob, wenn sein Fürst ihm, unter Androhung derselben unverzögerten Todesstrafe, zumutete, ein falsches Zeugnis wider einen ehrlichen Mann, den er gerne unter scheinbaren Vorwänden verderben möchte, abzulegen, ob er da, so groß auch seine Liebe zum Leben sein mag, sie wohl zu überwinden für möglich halte. Ob er es tun würde, oder nicht, wird er vielleicht sich nicht getrauen zu versichern; daß es ihm aber möglich sei, muß er ohne Bedenken einräumen. Er urteilet also, daß er etwas kann, darum weil er sich bewußt ist, daß er es soll, und erkennt in sich die Freiheit, die ihm sonst ohne das moralische Gesetz unbekannt geblieben wäre.
§ 7 Handle so, daß die Maxime deines Willens jederzeit zugleich als Prinzip einer allgemeinen Gesetzgebung gelten könne.
|
Critica rationis practicae.
Liber I, cap.1.
§ 6 Problema II
Posito, esse voluntatem liberam, legem invenire, quae sôla est ad eam necessario determinandam idonea.
Cum materia lêgis practicae, id est, res lêgi subiectivae proposita, non queat nisi empiricê offerri, contra voluntas libera, qua condicionibus empiricis (ad mendum sensibile pertinentibus) vacua et nihilominus determinabilis esse debeat; necesse est voluntatem liberam vacuam lêgis materiâ, tamen rationem determinantem in lêge deprehendere. Atqui praeter lêgis materiam nihil in eâ amplius quam forma legislatoria continetur. Ergo forma legislatoria, quatenus in materiâ inest, una potest rationem voluntatis determinandae efficere.
Scholion.
Libertas igitur et practica lex absoluta mutuo se invicem remonstrant. Iam hîc non quaero, an etiam reapse diversae sint nec potius lex absoluta sôlum conscientia sui ipsius rationis purae practicae, haec autem prorsus idem sit quod positivus libertatis conceptus, sed unde cognitio nostra absolutê practici proficiscatur, utrum ab libertate an ab lêge practicâ. A libertate non potest ea proficisci ; eius enim nobis nec proximê conscii fieri possumus, quoniam conceptus eius est negativus, nec ad eam ab experientiâ concludere, siquidem experientia nobis sôlum legem ministrat phaenomenorum, proinde mechanismum naturae ipsum libertatis contrarium cognoscendum proponit.
Ergo lex est moralis, cuius nobis proximê conscii sumus (simulatque lêges voluntatis subiectivas describimus), quae nobis primum se offert, dumque ratio illam, ut rationem determinantem, nullâ condicione sensitivâ superandam, quin prorsus eâ liberam proponit, directo ad conceptum libertatis ducit. Sed quomodo esse potest conscientia lêgis moralis? Legum practicarum purarum fieri conscii possumus, perinde atque nobis conscii sumus decretorum purorum theoreticorum, dum ad necessitatem, qua ratio nobis ea dictitat ad separationemque omnium condicionum empiricarum, ad quas illa nos amandat, animum advertimus.
Conceptus voluntatis purae exsistit e legibus puris practicis, quemadmodum conscientia intelligentiae purae ex decretis puris theoreticis: Hanc veram conceptuum nostrorum subordinationem esse nobisque moralitate demum libertatis conceptum aperiri, proinde ratione practicâ primo contemplativae quaestionem inenodabilem in hôcce conceptu proponi, quo ea maximê perturbetur ad summamque difficultatem ducatur, iam inde planum est, quod, cum ex conceptu libertatis in phaenomenis nihil queat explicari, sed semper dûci debeamus mechanismo naturali, praeterea et antinomiâ rationis purae, cum ad absolutum cupit in serie causarum ascendere, in uno pariter atque in altero, incomprehensibilibus implicatur, interea dum mechanismi naturalis saltem usus sit in enodandis phaenomenis, numquam quispiam ausit, libertatem in scientiam introducere, nisi lex moralis simulque ratio practica accessisset nobisque hunc conceptum obtrusisset. Sed experientia quoque hunc ordinem conceptuum in nobis confirmat.
Fac quempiam praetendere se non posse voluptuosae libidini suae resistere, simulatque persona deamata occasioque eius conveniendae sibi fuerint oblatae: an, si patibulum ante domum, in qua eam occasionem offendit, exstructum foret, ut statim perceptâ voluptate illi adpendatur, tum haud libidinem vinceret? Haud diu, quid responderet, divinandum videtur.
Sed, roges eum, an, si princeps, proposito vitae supplicio, ab eo posceret, ut contra virum probum falsum testimonium êderet, quem sub specioso praetextu cuperet perdi: an tum, quantuscumque amor vitae sibi sit, eum tamen vinci posse putet? Utrum facturus sit necne, fortasse haud ausit asseverare; sed illud possibile esse sine dubitatione illi concedendum erit. Igitur iudicat se aliquid posse, eo quod sibi conscius sit se illud debere et in se libertatem cognoscit, quae illi alias sine lêge morali ignota mansisset.
§ 7 Lex constitutiva rationis purae practicae.
Sic age, ut lex subiectiva voluntatis tuae semper possit simul qua principium valere legislationis universalis. |
|
|
|
|
Die Religion innerhalb der Grenzen der reinen Vernunft (796) ...Wie mystische Schwärmereien im Eremiten- und Mönchsleben und Hochpreisung der Heiligkeit des ehelosen Standes eine große Menschenzahl für die Welt unnütz machten; wie damit zusammenhängende vorgebliche Wunder das Volk unter einem blinden Aberglauben mit schweren Fesseln drückte; wie mit einer sich freien Menschen aufdringenden Hierarchie sich die schreckliche Stimme der Rechtgläubigkeit aus dem Munde anmaßender, alleinig berufener Schriftausleger erhob, und die christliche Welt wegen Glaubensmeinungen (in die, wenn man nicht die reine Vernunft zum Ausleger ausruft, schlechterdings keine allgemeine Einstimmung zu bringen ist) in erbitterte Parteien trennte; wie im Orient, wo der Staat sich auf eine lächerliche Art selbst mit Glaubensstatuten der Priester und dem Pfaffentum befaßte, anstatt sie in den engen Schranken eines bloßen Lehrstandes (aus dem sie jederzeit in einen regierenden überzugehen geneigt sind) zu halten, wie, sage ich, dieser Staat endlich auswärtigen Feinden, die zuletzt seinem herrschenden Glauben ein Ende machten, unvermeidlicher Weise zur Beute werden mußte; wie im Okzident, wo der Glaube seinen eigenen, von der weltlichen Macht unabhängigen Thron errichtet hat, von einem angemaßten Statthalter Gottes die bürgerliche Ordnung samt den Wissenschaften (welche jene erhalten) zerrüttet und kraftlos gemacht wurden; wie beide christliche Weltteile, gleich den Gewächsen und Tieren, die, durch eine Krankheit ihrer Auflösung nahe, zerstörende Insekten herbeilocken, diese zu vollenden, von Barbaren befallen wurden; wie in dem letztern jenes geistliche Oberhaupt Könige, wie Kinder, durch die Zauberrute seines angedrohten Bannes beherrschte, und züchtigte, sie zu, einen andern Weltteil entvölkernden, auswärtigen Kriegen (den Kreuzzügen), zur Befehdung untereinander, zur Empörung der Untertanen gegen ihre Obrigkeit, und zum blutdürstigen Haß gegen ihre anders denkenden Mitgenossen eines und desselben allgemeinen so genannten Christentums aufreizte; wie zu diesem Unfrieden, der auch jetzt nur noch durch das politische (797) Interesse von gewalttätigen Ausbrüchen abgehalten wird, die Wurzel in dem Grundsatze eines despotischgebietenden Kirchenglaubens verborgen liegt, und jenen Auftritten ähnliche noch immer besorgen läßt: – diese Geschichte des Christentums (welche, sofern es auf einem Geschichtsglauben errichtet werden sollte, auch nicht anders ausfallen konnte), wenn man sie als ein Gemälde unter einem Blick faßt, könnte wohl den Ausruf rechtfertigen: tantum religio potuit suadere malorum! wenn nicht aus der Stiftung desselben immer doch deutlich genug hervorleuchtete, daß seine wahre erste Absicht keine andre, als die gewesen sei, einen reinen Religionsglauben, über welchen es keine streitende Meinungen geben kann, einzuführen, alles jenes Gewühl aber, wodurch das menschliche Geschlecht zerrüttet ward, und noch entzweiet wird, bloß davon herrühre, daß durch einen schlimmen Hang der menschlichen Natur, was beim Anfange zur Introduktion des letztern dienen sollte, nämlich die an den alten Geschichtsglauben gewöhnte Nation durch ihre eigene Vorurteile für die neue zu gewinnen, in der Folge zum Fundament einer allgemeinen Weltreligion gemacht worden. |
Religio intra terminos solius rationis
(796) ...Quomodo mysticis fanaticorum somniis in vitâ eremiticâ et monachicâ celebrandâque sanctitate caelibatûs, magna hominum multitudo mundo inutilis redderetur, quomodo cum eâ re coniuncta miracula putaticia populum sub superstitione caecâ gravissimis vinculis premerent; quomodo cum hierarchiâ hominibus liberis sese obtrudente terribilis vox orthodoxiae ex ore interpretum scripturae arrogantium sublata audiretur, mundumque christianum de opinionibus fidei credendis (cuius nullo modo potest concentus universalis fieri nisi ratione purâ interprete constitutâ) in partes furiosas dispesceret: quomodo in oriente, ubi civitas ridiculê ipsa in fidei statutis sacerdotum occuparetur, cum contra eos intra limites angustos ordinis meri doctorum (ex quo semper sunt propensi transire ad ordinem gubernantem), tenêre debuissent, quomodo, inquam, haec civitas tandem hostibus externis, qui tandem eius fidei dominanti finem imposuere, necessario praedae esset, quomodo in occidente, ubi fides proprium suum solium a potestate mundanâ liberum fundaret, a vicario dei adrogante ordo civilis unâ cum litteris (quibus ille conservatur), concuteretur atque infirma redderetur, quomodo utraque pars christiana, instar plantarum et animalium, quae per morbum interitui vicina, vastantes insectas alliciunt, ad eum perficiendum, a barbaris opprimeretur; quomodo in hac posteriori illud caput clericum rêges, velut liberos, per virgulam magicam anathematis propositi regeret et castigaret, ad bella eos illam alteram mundi partem hominibus privantia externa (ductus cruciatos), ad se invicem infestandos, ad seditionem subditorum adversus magistratûs, ad sanguinolentum odium erga socios unius eiusdemque christianismi aliter sentientes excitaret; quomodo huiusce dissidii, quod etiamnum dumtaxat per rationem politicam a violentis ingeniis detinetur, radix in decreto fidei ecclesiasticae despoticê iubentis latet, illarumque scenarum similes metuendas etiamnum facit – haec christianismi historia (quae, quatenus hic in fide historicâ fundari debebat, etiam non aliter evenire poterat) si eam quasi tabulam sub aspectum subicias, sanê posset illud confirmare: tantum religio potuit suadere malorum! (LUCR.nat.I,101), nisi ex fundatione illius etiamnunc perspicuê eluceret, verum illius consilium primum nullum aliud fuisse, quam ut fides religionis pura, de qua nullae esse partes concertantes possunt, introduceretur, universum autem modum istum, quo genus hominum concuteretur et etiamnunc dissidio disiungitur, sôlum inde oriri, quod per propensionem pravam naturae humanae, quod initio ad introducendam posteriorem facere debebat, nimirum ut natio veteri fidei historicae assueta per suas ipsius opiniones praeiudicatas in gratiam novae occupetur, sequenti tempore fundamen- tum religionis mundanae universalis constitueretur. |
VERSIONEM OPERIS KANTIANI LATINAM
A FRIEDRICH GOTTLOB BORN INGENTI INDUSTRIÂ CONFECTAM
BREVISSIMÊ ADUMBRAVIT EXEMPLISQUE EXCERPTIS DEMONSTRAVIT
NICOLAUS GROSS
![]()
LEO LATINUS
MYTHI GRAECORUM (XV): Hercules relictus
Mythi Classicae Antiquitatis a Gustavo Schwab Theodiscê narrati,
a Nicolao Groß Latinê redditi.

ECCE HERCULES OMNIUM ROBUSTISSIMUS – VAE CERBERO TRICIPITI ! - VIR ACERRIMUS ET SEVERISSIMUS, TENERRIMO TAMEN AMORE HYLAE ADULESCENTIS AFFECTUS
Itinere tempestuoso facto heroes nave appulsi sunt ad sinum Bithyniae marinum, qui situs erat prope urbem Cium situm. Mysi ibi habitantes Argonautas admodum hospitaliter receperunt, aridis cremiis accumulatis ignem excitaverunt calentem, advenîs fronde viridi stramenta fecerunt mollia, necnon, cum advesperasceret, iisdem satis apposuerunt vini ciborumque. Hercules autem, qui omnes itineris commoditates aspernari soleret, epulantibus sociis relictis per silvam ambulavit, ut stipite abietis usus sibi sculperet remum meliorem postridie adhibendum. Mox invênit abietem sibi aptam, ramis non nimis onustam, magnitudine ac amplitudine ramo pôpuli gracilis similem. Statim pharetram arcumque humi deposuit, clavâ aeneâ sepositâ stipitem ambabus manibus comprehensum unâ cum radicibus humoque adhaerente evulsit, ut abies prosterneretur tamquam tempestate eradicata.

PINXIT BALDASSARE FRANCESCHINI VOLTERRANO, 1611-1689
Interea Hylas Herculis comes iuvenis etiam a mensâ sociorum abierat. Qui urceo aeneo apprehenso surrexerat, ut domino amicoque suo aquam hauriret in cenâ sumendam ceteraque omnia praepararet illi redituro. Hercules autem, cum olim in Dryopes expeditionem faceret, patre Hylae propter rixam occiso puerum e domo patris secum abductum educaverat ministrum atque amicum. Hic iuvenis formosus cum ad fontem aquam hauriret, lucebat luna plena. Urceo manui imposito ad aquam modo se inclinabat, cum conspectus est a nymphis fontanis. Quae pueri pulchritudine infatuatae sunt. Una ex iisdem bracchio sinistro Hylam amplexa, altera dextrâ manu eius cubitum corripiens iuvenem detraxerunt in aquam altissimam*.

HYLAS A NYMPHIS ABDUCITUR AMORE INFATUATIS.
PINXIT FRANCESCO FURINI (c. 1600 –1646)
Unus ex heroibus nomine Polyphemus, qui Herculem redeuntem haud procul ab illo fonte exspectabat, puerum ut adiuvaretur clamantem audivit. Eundem non iam repperit, sed incidit in Herculem e silvâ redeuntem. “Eheu te miserum” magnâ voce dixit “utinam ne ego essem primus tibi rem tristissimam nuntians! Hylas tuus ad fontem iit nec rediit; aut a praedonibus captus abducitur aut a bestiis feris dilaniatur; ego ipse audivi illum anxiê clamantem”.
His acceptis Herculi sudore mananti sanguis coepit vehementer fervêre. Irâ incensus îdem abiete humum abiectâ more tauri tabano icti pastores gregemque relinquentis voce perterricrepâ rugiens per dumeta se proripuit ad fontem.
Nunc lucifer monti summo superfuit; exortus est ventus secundus. Gubernator heroes adhortatus est, ut hôc vento usi navem inscenderent. Iam sole matutino lucente laetê navigabant, cum sêro iisdem in mentem vênit se in litore reliquisse duos sodales, Polyphemum atque Herculem. Tum coeperunt vehementer rixari, utrum sine illis comitibus navigare perrecturi essent necne. Iason nullo verbo facto tacitus sedebat aegritudine affectus. At Telamon irâ incensus: “Quid” inquit “hic sedes quietus? Certê timuisti, ne ab Hercule obscuraretur gloria tua! At quid iuvant verba? Etsi omnes socii tibi consenserint, ego solus revehar ad heroem relictum.“ Haec cum dixisset oculis ardentibus, pectus corripuit Tiphyos gubernatoris; certê autem Telamon sodales coegisset, ut ad Mysorum lîtus reverterentur, nisi Boreae filii, Calais atque Zetes, bracchio apprehenso illum vituperantes retinuissent. At ecce simul e fluento maris spumoso emersus est Glaucus deus marinus, puppi navigii fortiter arreptâ properantibus acclamavit: “Heroes, quid rixamini? Quid Iove invito cupitis Herculem animosum vobiscum abducere in terram Aietae? Ei a fato prorsus alii labores destinati sunt exanclandi. Hylas autem cum raptus esset a nymphis amore incensis, Hercules desiderio illius affectus remansit.”
His patefactis Glaucus se immersit in mare obscurum, quod circumcirca spumabat et aestuabat. Telamon autem pudore suffusus Iasone adito manui illius impositâ propriâ: ”O Iason” inquit “rogo te, ne irascaris! Dolore inductus eram, ut dicerem verba inepta! Errores meos trade ventis et sine nos ita concordare ut prius!“ Iason autem cum libenter se reconciliasset, vento forti atque secundo navigare perrexerunt.
ARGONAUTAE. LINEAMENTUM CISTAE FICORONIANAE INCISUM (4.SAEC.A.CHR.N.),
QUAE INVENITUR IN VILLA IULIA ROMANA.
Polyphemus autem apud Mysos bene se habuit necnon illis urbem aedificavit. Sed Hercules ibat eâ viâ, quae sibi a Iove erat destinata.
_________
*Gustavus Schwab de unâ tantum nymphâ narrat, sed apud auctores antiquos, velut apud Apollonium Rhodium, quos secutus est Francesco Furini pictor Italianus, refertur de compluribus deabus fontanis Hylam rapientibus.
GUSTAVI SCHWAB
MYTHOS CLASSICAE ANTIQUITATIS
LATINE REDDIT
NICOLAUS GROSS
![]()
LEO LATINUS
VOCABULA COQUINARIA (I)
ex Orbe Picto pentaglotto excerpta et Latinê reddita
CORBEIL, Jean-Claude/ ARCHAMBAULT, Ariane: PONS Bildwörterbuch Deutsch-Englisch-Französisch-Spanisch-Italienisch. Stuttgart etc. (Ernst Klett Sprachen) 2003.
In hôc Orbe Picto mirabili 35.000 (triginta quinque milia) notionum imaginibus sunt illustrata et quinque linguis Europaeis denominata: Theodiscâ et Anglicâ et Francogallicâ et Hispanicâ et Italicâ. Nos autem coepimus addere vocabula Latina, quorum hôc loco praebemus partem earum quintam, quae spectant ad anatomiam (VI. ALIMENTA ET INSTRUMENTA COQUINARIA = VOCABULA COQUINARIA I. Provinciae rerum, quarum imagines et vocabula in Klettiani Orbis Picti paginis 920 (nongentis viginti) inveniuntur, sunt hae quae sequuntur:
I.ASTRONOMIA – II. TERRA – III.REGNUM PLANTARUM – IV.REGNUM ANIMALIUM – V.HOMO – VI.ALIMENTA ET INSTRUMENTA COQUINARIA – VII.DOMESTICA – VIII.PLASSATIO DOMESTICA ET OPERA HORTULANA – IX.VESTIMENTA – X.INSTRUMENTA PERSONALIA – XI.ARS ET ARCHITECTURA – XII.COMMUNICATIO ET INSTRUMENTA GRAPHEICA – XIII.TRANSPORTUS ET VEHICULA – XIV.ENERGIA – XV.SCIENTIAE – XVI.ATHLETICA ET LUDICRA.
Babae, quanta copia! quanta ubertas! quanta multiplicitas! Qui Orbis Pictus etiam lexicographis Latinitatis recentioris est aurifodina et cornu copiae. Nam iidem vocabulis linguarum, praesertim Romanicarum, in eodem indicatis usi saepe perfacile inveniunt vocabulum Latinissimum. En cara Lectrix, care Lector, habeas partem anatomicam huius enchiridii singularis vocabulis Latinis ditificatam (VOCABULA COQUINARIA I).
Nicolaus Groß
LEO LATINUS
|
THEODISCE |
ANGLICE |
FRANCOGALLICE |
HISPANICE |
ITALICE |
LATINE |
|
p.179 NAHRUNGS MITTEL UND KÜCHE |
FOOD AND KITCHEN |
ALIMENTATION ET CUISINE |
PRODUCTOS ALIMENTICIOS Y DE COCINA |
GENERI ALIMENTARI E CUCINA |
ALIMENTA ET ĪNSTRŪMENTA COQUĪNĀRIA |
|
p.180 |
|
|
|
|
|
|
NAHRUNGSMITTEL |
FOOD |
ALIMENTATION |
PRODUCTOS ALIMENTICIOS |
GENERI ALIMENTARI |
ALIMENTA |
|
Supermarkt |
supermarket |
supermarché |
supermercado |
supermercato |
*megalopōlium, -ī n. |
|
Fleischtheke |
fresh meat counter |
boucherie |
mostrador de carne fresca |
banco della carne fresca |
mēnsa (vēnālicia) carnis recentis |
|
Fleisch-Selbstbedienungs theke |
self service meat counter |
comptoir des viandes libre-service |
mostrador de carne de autoservicio |
banco della carne self-service |
mēnsa carnāria administrātiōnis līberae |
|
Verpackungs material |
packaging products |
produits d’emballage |
productos para envasar |
prodotti per confezionamento |
māteriae involūtōriae |
|
Feinkost |
delicatessen |
épicerie fine |
alimentos selectos |
specialità gastronomiche |
cuppēdiae, -ārum f.pl. [GELL.6(7),16,6; 7(6),13,2] |
|
Kühlabteilung |
cold storage chamber |
chambre froide |
cámara frigorifica |
cella frigorifera |
cella frīgorifica [2.GELL.17,8,14] |
|
Milchprodukte |
dairy products |
produits laitiers |
productos lácteos |
latticini |
alimenta lactea |
|
Wareneingang für Milchprodukte |
dairy products receiving area |
aire de réception des produits laitiers |
zona de recepción productos lácteos |
zona di ricevimento dei latticini |
aditus alimenta lactea recipiendī |
|
Wareneingang |
receiving area |
aire de réception |
zona de recepción de mercancías |
zona di ricevimento delle merci |
aditus mercēs recipiendī |
|
Haushaltsartikel |
household products |
produits d’entretien
|
artículos de limpieza |
casalinghi |
mercēs reī domesticae |
|
Gang |
aisle |
allée |
pasillo |
corsia |
forus, -ī m. |
|
Getränke |
drinks |
boissons |
bebidas |
bibite |
pōtulenta, -ōrum n.pl. |
|
Verpackungsraum |
display preparation area |
aire de préparation de l’étalage |
zona de preparación de productos |
zona di preparazione dei prodotti |
cella mercēs praeparandī |
|
Bier und Wein |
beer and wine |
bière et vin |
cerveza y vino |
birra e vino |
cervēsia et vīnum |
|
Gefrierschrank |
reach-in freezer |
armoire réfrigérée |
vitrinas refrigeradas |
vetrinette refrigerate apribili |
armārium refrīgerātōrium |
|
Obst und Gemüse |
fruits and vegetables |
fruits et légumes |
frutas y verduras |
frutta e verdura |
frūctūs et holera |
|
Konserven |
canned goods |
conserves |
conservas |
scatolame |
alimenta cōnservāta |
|
Kopfregal |
end aisle display |
tête de gondole |
expositor de final de pasillo |
espositore di fine corsia |
pluteus forī terminus |
|
Einkaufswagen |
shopping trolleys |
chariots |
carrito del supermercado |
carrelli |
carrulus *ēmptōrius; carrulus *megalopōliī |
|
Kassen |
checkouts |
caisses |
cajas |
casse |
arcāria, -ōrum n.pl. |
Körperpflege |
health and beauty care |
parapharmacie et cosmétique |
perfumería y higiene personal |
profumeria e igiene personale |
hygiēnica et cosmētica |
|
Heimtierbedarf |
pet food and supplies |
produits pour animaux familiers |
alimentos y artículos para animales |
alimenti e prodotti per animali |
alimenta et subsidia animālium
|
|
Backwaren |
bakery |
boulangerie |
panadería |
panetteria |
pānificia, -ōrum n.pl. |
|
Fertiggerichte ? |
catering foods |
produits de traiteur |
precocinados |
cibi pronti |
cibī prōmptī |
|
Käsetheke |
cheese counter |
comptoir des fromages |
mostrador de quesos |
banco dei formaggi |
mēnsa (vēnālicia) cāseāria
|
|
Tiefkühlprodukte |
frozen foods |
aliments congelés |
congelados |
surgelati |
alimenta congelāta |
|
Kühlraum |
frozen food storage |
entreposage des produits congelés |
almacén de congelados |
magazzino dei surgelati |
horreum *congelātōrium |
|
Fertiggerichte ? |
convenience food |
aliments prêts-à-servir |
productos en oferta |
prodotti in offerta |
cibī prōmptī |
|
Regal |
gondola |
gondole |
góndola |
scaffale |
pluteus, -ī m. |
|
Fisch |
seafood |
poissonnerie |
pescado |
pesce |
piscāria, -ōrum n.pl. |
|
Kühlabteilung |
cold storage chamber |
chambre froide |
cámara frigorifica |
cella frigorifera |
cella frīgorifica [2.GELL.17,8,14] |
|
|
|
|
|
|
|
|
Kasse |
checkout |
caisse |
caja |
cassa |
arcārium, -ī n. |
Registrierkasse |
cash register |
caisse enregistreuse |
caja registradora |
registratore di cassa |
arca *registrātōria |
|
Kassiererin |
cashier |
caissière |
cajera |
cassiera |
arcāria, -ae f. |
|
Scanner |
optical scanner |
lecteur optique |
escáner óptico |
scanner ottico |
*scandimentum opticum |
|
elektronisches Zahlungsterminal |
electronic payment terminal |
terminal de paiement électronique |
terminal de pago electrónico |
terminale per il pagamento elettronico |
*terminal solvendī ēlectronicum |
|
Einkaufstüten |
carrier bags |
sacs à provisions |
bolsas |
sacchetti |
cucullī *ēmptōriī |
|
Einpackhilfe |
packer |
aide de caisse |
ayudante |
aiutante |
involūtor, -ōris m.; involūtrīx, -īcis f. |
|
|
|
|
|
|
|
|
p.182 Bauernhof |
farmstead |
ferme |
granja |
fattoria |
praedium rūsticum |
|
Hühnerstall |
hen house |
poulailler |
gallinero |
pollaio |
stabulum gallīnārium |
|
Geräteschuppen |
machinery shed |
hangar |
cobertizo |
rimessa |
tugurium, -ī n. instrūmentōrum |
|
Scheune |
barn |
grange |
granero |
granaio |
horreum, -ī n. |
|
Zaun |
fence |
clôture |
cerca |
recinzione |
saepēs, -is f. |
|
Heuboden |
hayloft |
fenil |
henil |
fienile |
fēnīle, -is n. |
|
Weideland |
pasture |
pâturage |
prado |
pascolo |
pāscua, -ōrum n.pl. |
|
Brachacker |
fallow land |
jachère |
barbecho |
maggese |
vervāctum, -ī n. |
|
Wiese |
meadow |
prairie |
pradera |
prato |
prātum, -ī n. |
|
Futtergetreide |
fodder corn |
maïs fourrager |
maíz forrajero |
mais foraggero |
farrāgō, -inis f. |
|
Milchkammer |
dairy |
laiterie |
vaquería |
latteria |
cella lactāria |
|
Kuhstall |
cowshed |
étable |
establo |
stalla |
būbīle, -is n. |
|
Hochsilo |
tower silo |
silo-tour |
silo |
silo verticale |
sīrus verticālis [GROMAT.vet.225,8] |
|
Flachsilo |
bunker silo |
silo-couloir |
troje |
silo orizzontale |
sīrus lībrātus/ *horizontālis [16.Jh., Kl.75] |
|
Schweinestall |
pigsty |
porcherie |
pocilga |
porcile |
suīle, -is n. |
|
Bienenstock |
beehive |
ruche |
colmena |
arnia |
alveārium, -ī n. |
|
Auslauf |
enclosure |
enclos |
cercado |
recinto |
saepīmentum, -ī n. |
|
Obstgarten |
orchard |
verger |
huerta |
frutteto |
pōmārium, -ī n. |
|
Obstbaum |
fruit tree |
arbre fruitier |
árbol frutal |
albero da frutto |
pōmus, -ī f. |
|
Treibhaus |
greenhouse |
serre |
invernadero |
serra |
tepidārium, -ī n. |
|
Schafstall |
sheep shelter |
bergerie |
cobertizo para ovejas |
ovile |
ovīle, -is n. |
|
Wohnhaus |
farmhouse |
habitation |
vivienda |
casa colonica |
vīlla rūstica |
|
Hof |
farmyard |
cour |
corral |
cortile |
cohors, cohortis f.; aula, -ae f. |
|
Gemüsegarten |
vegetable garden |
jardin potager |
huerto |
orto |
(h)olerārium, -ī n. [cfr http://archimedes.fas. harvard.edu/cgi-bin/dict?name= ls&lang=la&word=holerarium& filter=CUTF8hŏlĕrārĭum (ŏlĕr-), i, n. [id.], a vegetable-garden, kitchen-garden: olerarium, λαχανάριον, Gloss.] |
|
Zierbaum |
ornamental tree |
árbol ornamental |
árbol ornamental |
albero ornamentale |
arbor topiāria |
|
|
|
|
|
|
|
|
p.183 Pilze |
mushrooms |
champignons |
hongos |
funghi |
fungī, -ōrum m.pl. |
|
Trüffel |
truffle |
truffe |
trufa |
tartufo |
tūber,-eris n. [PLIN.nat.19,33-35] |
|
Holzohr, Judasohr, Holunderpilz, Mu-Err, Wolkenohren- pilz |
wood ear |
oreille-de-Judas |
oreja de Judas |
orecchio di Giuda |
(Auricularia auricula-judae = = A. polytricha = A. auricula = A.sambucina) auricula Iūdae
|
|
Kaiserling |
royal agaric |
oronge vraie |
oronja |
ovolo buono |
(Amanita caesarea) amānīta caesárea [ORIBASIUS, Synopsis 4,3 amanitae, -arum f.pl.; cfr ANDRÉ , Lexique (1956), p.26, s.v. amanitae; cfr Gr.VL78,53: boletus, cfr ANDRÉ, Les noms de plantes (1985), p.37, s.v. boletus: „nom de differents champignons terrestres comestibles ou non“ ] |
|
Echter Reizker, Edelreizker |
delicious lactarius |
lactaire délicieux |
mízcalo |
agarico delizioso |
[Lactarius deliciosus] lactārius dēliciōsus |
|
Enoki, Enokitake |
enoki mushroom |
collybie à pied velouté |
seta enoki |
collibia |
(Flammulina velutipes Sinice: 金針菇, Pinyin: jīnzhēngū; Iaponice: えのき茸 enokitake; Coreanice: 팽이버섯, paengi beoseot ); Vietnamice: kim châm or trâm vàng ) flammulīna (velūtipēs), G. flammulīnae (velutípedis) f.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Austernseitling |
oyster mushroom |
pleurote en forme d’huître |
orellana |
gelone |
(Pleurotus ostreatus) pleurōtus ostreātus |
|
Zuchtchampignon |
cultivated mushroom |
champignon de couche |
champiñón |
fungo coltivato |
(Agaricus spec.cult.) agáricus cultus [cfr ANDRÉ, Les noms de plantes (1985), p.7: „agaricum, -i, n. (-cus, -i, m., Oribase, Al.Trall.), transcr. d’ἀγαρικόν, dérivé d’ Ἀγαρία, région de Sarmatie (Diosc.3,1). Depuis Scr.Larg. Pour l’identification, cf. G.Maggiuli, Nomenclatura micologica latina, p.85-96: 1.Champignons orientaux de la famille des Polyporées (Fomes officinalis Bredasola, Polyporus sulphureus Fries), Pline, 16,33; 25,103 (cf.Dios.gr.3,1); Oribase, syn.1,17; Ps.-Th.Prisc., simpl.13 2.racine de Bryone (Bryonia dioica Jacq.) dans Isid., orig.17,9,84; ...]“ |
|
grasgrüner Täubling |
green russula |
russule verdoyante |
rusula verde |
verdone |
(Russula aeruginea) rússula aerūgínea |
|
Morchel |
morel |
morille |
morilla |
spugnola |
(Morchella spec.) +morchella, -ae f. |
|
Steinpilz |
edible boletus |
cèpe |
boleto comestible |
porcino |
(Boletus edulis) bōlētus edūlis |
|
Schiitakepilz |
shiitake |
shiitake |
shiitake |
shiitake |
(Lentinula edodes = Lentinus edodes) (sinice 香菇 / 冬菇, iaponice 椎茸) – *lentīnula, -ae f. |
|
Pfifferling |
chanterelle |
chanterelle commune |
rebozuelo |
cantarello |
(Cantharellus cibarius) cfr ANDRÉ, Lexique (1956), p.69: „*cantharella,-ae,f., dimin. de cantharus ‚gobelet, vasque’ postulé par les langues romanes, cf. M.L.1612, pour: 1)un Champignon, fr. chanterelle (pour son chapeau en gobelet). ...“ *cantharella, -ae f.; *cantharellus, -ī m. |
|
Meeresalgen |
seaweed |
algues |
algas |
alga marina |
algae marīnae |
|
Arame |
arame |
aramé |
arame |
arame |
(Eisenia bicyclis = Ecklonia b.) [sino-iaponice 荒布; cfr Helmut Genaust, Etymologisches Wörterbuch der Pflanzennamen, p.223: „Eisénia: Gatt. der Braunalgen (Ord. der Laminariales): unerklärt, wenn nicht wie der bekannte Mist- oder Dungwurm Eisenia foetida – nach dem dt. Zoologen Gustav Adolf Eisen (+1940) bennant“.] cfr substantia organica „Eisenin“, quod polypeptidum inest huic algae. *eisénia, -ae f. |
|
Wakame |
wakame |
wakamé |
wakame |
wakame |
(Undaria pinnatifida) (sino-iaponice: 若布, 和布 vel わかめ , coreanice: 미역 miyok) alga undāria
|
|
Kombu |
kombu |
kombu |
kombu |
kombu |
(Saccharina japonica = Laminaria japonica) Kombu = Konbu (iap.昆布), in Corea dashima oder haidai chin. 海带. alga saccharīna; alga lāmināria |
|
Spirulina |
spirulina |
spirulina |
espirulina |
spirulina |
(Spirulina spec.) *spīrulīna, -ae f. |
|
Irisch Moos Knorpeltang |
Irish moos |
mousse d’Irlande |
Irish moss |
muschio d’Irlanda |
(Chondrus crispus) chondrus crispus
|
|
Hijiki |
hijiki |
hijiki |
hijiki |
hijiki |
(Sargassum fusiforme = Hizikia fusiformis) (iap.ヒジキ, 鹿尾菜 = 羊栖菜, hijiki?) sargassum, -ī n. (fūsifōrme) |
|
Meersalat |
sea lettuce |
laitue de mer |
lechuga marina |
lattuga marina |
(Ulva lactuca) [cfr ANDRÉ, Les noms de plantes...(1985), p.275: „ulua, -ae , f. sans étymologie. Depuis Caton: 1.Terme général désignant des plantes des marécages ... 2.ulva marina: Algues marines (Ulva lactuca L., U. latissima L., etc.), CGL.5,592,3 ]...“ ulva, -ae f. (marīna) |
|
Agar-Agar |
agar-agar |
agar-agar |
agar-agar |
agar-agar |
(vox originis malaiicae; genus gelatinae ex algis confectum). *ágar, ágaris n. |
|
Nori |
nori |
nori |
nori |
nori |
(Porphyra yezoensis, P. tenera) (iaponice 海苔 = のり, coreanice 김 kim). alga pórphyra |
|
Dulse |
dulse |
rhodyménie palmé |
dulse |
dulse |
(nomen algae originis Hibernicae) (Palmaria palmata, nomen prius: Rhodymenia palmata ) alga palmāta |
|
p.184 |
|
|
|
|
|
|
Gemüse |
vegetables |
légumes |
hortalizas |
ortaggi |
holera, -um n.pl. |
|
Zwiebelgemüse |
bulb vegetables |
légumes bulbes |
bulbos |
ortaggii da bulbo |
holera bulbācea (2.PLIN.nat.21,170) |
|
Lauch |
leek |
poireau |
puerro |
porro |
porrum, -ī n. |
|
Frühlingszwiebel |
green onion |
oignon vert |
cebolla tierna |
cipolla verde |
(Allium fistulosum, syn. A.altaicum, A .ceratophyllum, Cepa sissilis = C. ventricosa) āllium fistulōsum
|
|
Schalotte |
shallot |
échalote |
chalote |
scalogno |
(Allium ascalonium) āllium ascalōnium |
|
Wassernuss |
water chestnut |
châtaigne d’eau |
castaña de agua |
castagna d’acqua |
(Trapa natans) (Genaust, op.mem., p.651sq.: „Trápa <Wassernuß>: Name von L. aufgrund der Neubestimmung von Tribulus aquaticus <Wasser nuß, Trapa natans> (C.Bauhin, Pinax 194; J.Bauhin III 3.38,775 als Pendant zu Tribulus terrestris, J.Bauhin II 17.352), <frz.trappe Fußangel, Falle> (entlehnt aus anfrk. trappa <ds.>: vgl. calcitrapa); bezogen auf die zu dornartigen Hörnern an der einsamigen Nuß auswachsenden, bleibenden Kelchblätter...“ *trapa, -ae f. |
|
Knoblauch |
garlic |
ail |
ajo |
aglio |
āllium, -ī n. |
|
Schnittlauch |
chive |
ciboulette |
cebollino |
erba cipollina |
(Allium schoenoprasum) porrum sectile [IUV.3,293]; porrum sectīvum [COLUM.11,3,30] |
|
Gemüsezwiebel |
yellow onion |
oignon jaune |
cebolla amarilla |
cipolla di Spagna |
cēpa flāva |
|
weiße Zwiebel |
white onion |
oignon blanc |
cebolla blanca |
cipolla bianca |
cēpa alba |
|
Perlzwiebel |
pickling oignon |
oignon à mariner |
cebolleta |
cipollina |
(Allium ampeloprasum cult.) cēpula salgamāria [1.;PALLAD.3,24,2; 2.cfr salgamarius, -i m. COLUM.12,56,1 ] |
|
Knollengemüse |
tuber vegetables |
légumes tubercules |
tubérculos |
ortaggi da tubero |
holera tūberāta [2.FEST.181(a),24]; holera *tūberifera
|
|
Maniok |
cassava |
manioc |
mandioca |
manioca |
(Manihot esculenta) *cassāva, -ae f. [Heinr.Nik.HERBERT: De cassavae amarae Surinamensis radice. Marburg 1753]; manioca, -ae f. [Eg.L 82,268] |
|
Knollenziest, chinesische Artischocke, japanische Kartoffel, Knollenkartoffel |
crosne |
crosne |
crosne |
crosne |
(Stachys affinis = St. sieboldii = St. tuberifera) (herba) stachys, stachy/-os/-is/-dis f. (tūberifera) De declinatione v. Stearn, Botanical Latin (1967), p.66 n.1; p.517 s.v. stachy-. Declinatio Graeca G.sg. stachyos, sed botanistae moderni praeferunt formam genitivi, quae est stachydis.
(cibus) tūber stachydis |
|
Taro, Wasserbrotwurzel |
taro |
taro |
taro |
taro |
(Colocasia esculenta) cfr ANDRÉ, Les noms de plantes eqs.(1985), p.71: „colocāsium (-eum), -i, n., et colocāsia,-ae,f., emprunt au gr. κολοκάσιον et κολοκασία, sans étymologie; depuis Virgile: 1.Colocase (Colocasia antiquorum Schott.), Col.8,15,4; Pline,21,87 (in fine) et 174; Mart.13,57; Apic.3,4,2; 6,9,9; 7,17; Pallad.3,24.14 (-sei bulbos).“ colocāsia, -ae f. (ēsculenta) |
|
Jicama |
jicama |
jicama |
jícama |
jicama |
(Pachyrhizus erosus) Nomen vernaculum ducitur e lingua Aztecorum Nahuatlica: xicamatl, [ʃiˈkamatɬ].
*pachyrhizus, -ī m. |
|
Süßkartoffel |
sweet potato |
igname |
batata |
patate americana |
(Ipomoea batatas) *batāta, -ae f. [1516, P.MARTYR 66, 100; → Pal.39,27 ] |
|
Topinambur |
Jerusalem artichoke |
topinambour |
aguaturma |
topinambur |
(Helianthus tuberosus) tūber hēlianthī http://de.wikipedia.org/wiki/Topinambur „...Überlebende einer Hungersnot unter franzö- sischen Auswanderern in Kanada/Nordamerika Schickten 1610 einige der unbekannten Knollen, die ihnen das Leben gerettet hatten, nach Europa. So kam sie auch 1612 nach Paris sowie in den Vatikan als Sammelplatz für Wunder aller Art. Fälschlicherweise benannten die Franzosen die Indianerkartoffel nach einem brasilianischen Indianerstamm, der zufällig gerade zu Besuch war: topinambour. Parallel einigten sich päpstliche Gärtner auf girasole articiocco (Sonnenblumen- Artischocke). Durch Volks- etymologie wurde aus girasole im englischen Sprachraum die Bezeich- nung Jerusalem- Artischocke...“
|
|
Kartoffel |
potato |
pomme de terre |
patata |
patata |
(Solanum tuberosum) pōmum terrestre
|
|
p.185 |
|
|
|
|
|
|
Stengel- und Sprossengemüse |
stalk vegetables |
légumes tiges |
hortalizas de tallos |
ortaggi da fusto |
holera *stipifera [2.VÁCZY p.497,988] holera *stipitāta [2.VÁCZY p.497,988] |
|
Spargel |
asparagus |
asperge |
espárrago |
asparago |
asparagus, -ī m. |
|
Spitze |
tip |
pointe |
punta |
punta |
apex, -icis m. |
|
Stange |
spear |
turion |
turión |
turione |
turiō,-ōnis m. [COLUM.12,50,5] |
|
Bund |
bundle |
botte |
manojo |
mazzo |
fascis, -is m. |
|
Mangold, Römerkohl, Beißkohl |
Swiss chard |
bette à carde |
acelga |
bietola da coste |
(Beta vulgaris subsp. vulgaris var. vulgaris = B. v. var. cicla) cfr Genaust, op.mem., p.156: „cícla (Beta vulgaris convar.) ‹Blatt,-Stielmangold›: Name vorlinn. als Beta alba, vel pallescens, quae Sicula et Cicla officinarum, C.Bauhin, Pinax 118; Moris.Hist.2,596; Beta Sicula, seu Syriaca platineuros alba, Moris.Hist.2,596; die weitere Herkunft dieses Namens ist allerdings unsicher, viell. wegen der vermuteten Herkunft der Sippe zu lat. Siculus ‹sizilisch›, (nicht *ciclus, Boe.229, Za.622)..“ (bēta) cicla, -ae f. |
|
Blatt |
leaf |
feuille |
hoja |
foglia |
folium, -ī n. |
|
Rippe |
rib |
carde |
tallo |
costa |
costa, -ae f. |
|
Kohlrabi |
kohlrabi |
chou-rave |
colinabo |
cavolo rapa |
(Brassica oleracea L. convar. acephala (DC.) Alef. var. gongylodes L.) cfr ANDRÉ, Les noms de plantes eqs.(1985),p.169: „nāpocaulis,-is, m., composé de nāpus + caulis; cf. catal. napicol; Sofer, Lat. und Roman.., p.149: Chou-rave, Chou-navet (variété de Brassica oleracea L.), Isid., orig.17,10,9.“ nāpocaulis, -is m.; cfr Genaust, op.mem., p.136: „caulorápa (Brassica oleracea convar.) ‹Kohlrabi›: Name zuerst als Brassica caulorapa, Bauhin II 21,829 = Brassica gongyloides, C.Bauhin, Pinax II 1: Moris,Hist. 2,208; zu gr. kaulós und lat. rāpa ‹Rübe› (s. rapa).“ +caulorāpa, -ae f. |
|
Kardone, Spanische Artischocke, Gemüse-artischocke |
cardoon |
cardon |
cardo |
cardo |
(Cynara cardunculus cult.) cfr ANDRÉ, Le noms de plantes... eqs.p.49: „cardō,-ōnis f. .... Chardon en general, dont: ... 3.Cardon (Cynara cardunculus L.), CGL.3,544,17; 620,19; dit aussi cardō rūsticus, CGL.3,588,30. cardō, -ōnis f. |
|
Bambussprosse |
bamboo shoot |
pousse de bambou |
brote de bambú |
germoglio di bambù |
prōpāgo/ germen *bambūsae |
|
Fenchel |
fennel |
fenouil |
hinojo |
finocchio |
fēniculum, -ī n. [PLIN.nat19,173; 20,254; 256sq. cfr ANDRÉ, Les noms...,p.103,s.v. „Fenouil (Foeniculum vulgare Gaertn.)“] |
|
Stiel |
stalk |
tige |
tallo |
fusto |
stīpes, -itis m. |
|
Knolle |
bulb |
bulbe |
bulbo |
bulbo |
bulbus, -ī m. |
|
Stangensellerie |
celery |
céleri |
apio |
sedano |
apium, -ī n. |
|
Stange |
branch |
branche |
tallo |
costa |
rāmus, -ī m. |
|
Stielgrund |
head |
pied |
base |
cespo |
pēs, pedis m. |
|
Farnspitze |
fiddlehead fern |
crosse de fougère |
helecho canela |
fronda arrotolata |
*frondula (filicis) involūta [1.cf. Antoine Jacques L. Jourdan, Dictionnaire des termes usités dans les sciences naturelles. Paris 1834, p.523]
|
|
Rhabarber |
rhubarb |
rhubarbe |
ruibarbo |
rabarbaro |
cfr ANDRÉ, Les noms...,p.216sq. reubarbarum, -ī n.. reum (-ī) Ponticum rāponticum, -ī n.
|
|
p.186 |
|
|
|
|
|
|
Blattgemüse |
leaf vegetables |
légumes feuilles |
verduras de hojas |
ortaggi da foglia |
holera foliāta n.pl. |
|
Friséesalat |
leaf lettuce |
laitue frisée |
lechuga rizada |
insalata riccia |
lactūca crispa http://www.plantnames.unimelb. edu.au/Sorting/Lactuca.html „Lactuca sativa L. (Crispa Group) FRENCH : Laitue à couper, Laitue frisée.“ |
|
Romagna-Salat, Kochsalat, Römischer Salat |
cos lettuce |
romaine |
lechuga romana |
lattuga romana |
lactūca Rōmāna |
|
Spargelsalat |
celtuce |
laitue asperge |
lechuga de tallo |
lattuga asparago |
(Lactuca sativa var. angustana) (var. asparagina) lactūca asparagīna |
|
Meerkohl |
sea kale |
chou marin |
col marina |
cavolo marittimo |
(Crambe maritima) crambē maritima |
|
Riesenkohl |
collards |
chou cavalier |
berza |
gramigna crestata |
(Brassica oleracea acephala cult.) brassica acephala |
|
Eskariol, Glatte Endivie, Winterendivie |
escarole |
scarole |
escarola |
scarola |
(Cichorium endivia var. latifolium) endivia lātifolia |
|
Kopfsalat |
butterhead lettuce |
laitue pommée |
lechuga de cogollo |
lattuga cappuccina |
lactūca capitāta |
|
Eisbergsalat, Eissalat, Knacksalat, Krachsalat, austriacē: Bummerlsalat |
iceberg lettuce |
laitue iceberg |
lechuga iceberg |
lattuga iceburg |
http://de.wikipedia.org/wiki/Eisbergsalat „Der Eisbergsalat gehört zur Familie der Korbblütler (Asteraceae) und besitzt einen geschlossenen, kohlartigen Kopf; die Blätter sind sehr fest und bleiben auch noch nach der Zubereitung sehr knackig. Eisbergsalat hat einen frischen herzhaften Geschmack. Der Name trägt der Tatsache Rechnung, dass der Salat zur Frischhaltung früher auf Eis lagernd transportiert wurde.“ lactūca crepāx [2.MAECENAS in Sen.ep.114,5] Recordor Caelestem Eichenseer olim propter iter Papae Iohannis Pauli II. Germanicum ab Hansâ Aeronauticâ („Lufthansa“) rogatum, ut indicem ciborum Pontificis Maximi causâ in Latinum converteret, genus lactucae ‚Eisbergsalat’ hôc nomine Latino appellavisse. |
|
Radicchio |
radicchio |
chicorée de Trévise |
achicoria de Treviso |
radicchio |
(Cichorium intybus var. foliosum) cichorium foliōsum |
|
Zierkohl |
ornamental kale |
chou laitue |
col ornamental |
cavolo ornamentale |
(Brassica oleracea var. acephala) |
|
Grünkohl |
curly kale |
chou frisé |
col rizada |
cavolo riccio |
brassica crispa |
|
Weinblatt |
vine leaf |
feuille de vigne |
hoja de parra |
pampino |
pampinus, -ī m. |
|
Rosenkohl |
Brussels sprouts |
choux de Bruxelles |
coles de Bruselas |
cavolini di Bruxelles |
brassica gemmifera |
|
Rotkohl |
red cabbage |
chou pommé rouge |
col lombarda |
cavolo rosso |
brassica rubra |
|
Weißkohl |
white cabbage |
chou pommé blanc |
col repollo |
cavolo bianco |
brassica alba |
|
Wirsing |
savoy cabbage |
chou de Milan |
col rizada de otoño |
cavolo verzotto |
brassica bullāta |
|
Kohl |
green cabbage |
chou pommé vert |
col verde; repollo verde |
cavolo verza |
brassica viridis |
|
Chinakohl |
pe-tsai |
pe-tsai |
col china |
pe-tsai |
brassica *pechinēnsis |
|
Pak-choi |
pak-choi |
pak-choi |
pak-choi |
pak-choi |
brassica sīnēnsis |
|
Portulak |
purslane |
pourpier |
verdolaga |
porcellana |
portulāca, -ae f. [COLUM.12,13,2] |
|
Nessel |
nettle |
ortie |
ortiga |
ortica |
urtīca, -ae f. |
|
Brunnenkresse |
water cress |
cresson de fontaine |
berro |
crescione |
nāsturcium aquāticum |
|
Feldsalat |
corn salad |
mâche |
colleja |
valerianella |
valeriānella, -ae f. |
|
Rauke |
rocket |
roquette |
ruqueta |
rucola |
erūca, -ae f. |
|
Spinat |
spinach |
épinard |
espinaca |
spinacio |
spīnācia, -ae f. |
|
Gartenkresse |
garden cress |
cresson alénois |
berros de jardin |
crescione d’orto |
nāsturcium, -ī n.; lepidium, -ī n. |
|
Garten-Sauerampfer |
garden sorrel |
oseille |
acedera |
acetosa |
rumex, -icis f. |
|
krause Endivie |
curly endive |
chicorée frisée |
escarola rizada |
indivia riccia |
endivia crispa |
|
Chicorée |
chicory |
endive |
endivia |
insalata belga |
intibum, -i n. |
|
Blütengemüse |
inflorescent vegetables |
légumes fleurs |
inflorescencias |
ortaggi da infiorescenza |
flores holeracei |
|
Blumenkohl |
cauliflower |
chou-fleur |
coliflor |
cavolfiore |
brassica cauliflora |
|
Broccoli |
broccoli |
brocoli |
brécol |
broccolo |
brassica Italica |
|
China-Broccoli |
Gai-lohn |
Gai lon |
brécol chino |
Gai-lohn |
brassica *albíglabra |
|
Rübenspross |
broccoli raab |
brocoli italien |
nabiza |
cime di rapa |
cŷma rāpae |
|
Artischocke |
artichoke |
artichaut |
alcachofa |
carciofo |
cinara, -ae f. |
|
Fruchtgemüse |
fruit vegetables |
légumes fruits |
hortalizas de fruto |
ortaggi da frutto |
holera frūctuāria |
|
Avocado |
avocado |
avocat |
aguacate |
avocado |
(Persea americana = P. gratissima) etymon: in lingua Nahuatl ‚ahuacatl’ significat ‚testiculum’. Haec vox in vetustiorem linguam Hispanicam introducta per etymologiam popularem mutata est in formam „avocado“, quae in linguam theodiscam est recepta. Modernum autem nomen Hispanicum est „aguacate“, quod directe ex Nahuatlica linga est sumpta. persea, -ae f. [Zander 72,396] etymon v. Genaust |
|
Tomate |
tomato |
tomate |
tomate |
pomodoro |
lycopersicum, -ī n. etymon v. Genaust |
|
Kirschtomate |
currant tomato |
tomate en grappe |
tomate en rama |
pomodorini a grappolo |
lycopersica *cerasina |
|
Tomatillo |
tomatillo |
tomatillo |
tomatillo |
tomatillo |
phŷsalis *mexicāna |
|
Olive |
olive |
olive |
aceituna |
oliva |
olīva, -ae f. |
|
gelber Paprika |
yellow sweet pepper |
poivron jaune |
pimiento dulce amarillo |
peperone giallo |
*capsicum flāvum |
|
grüner Paprika |
green sweet pepper |
poivron vert |
pimiento dulce verde |
peperone verde |
*capsicum viride |
|
roter Paprika |
red sweet pepper |
poivron rouge |
pimiento dulce rojo |
peperone rosso |
*capsicum rubrum |
|
Pfefferschote |
chilli |
piment |
chile |
peperoncino |
*capsicum, -ī n. |
|
Okraschote |
okra |
gombo |
gombo, quingombó |
gombo |
*abelmoschus, -ī m. |
|
Einlegegurke |
gherkin |
cornichon |
pepinillo |
cetriolino |
cucumis condītīvus |
|
Gurke |
cucumber |
concombre |
pepino |
cetriolo |
cucumis, cucumeris m. |
|
kernlose Salatgurke |
seedless cucumber |
concombre sans pépins |
pepino sin pepitas |
cetriolo senza semi |
cucumis sēminum expers |
Wachskürbis |
wax gourd |
melon d’hiver chinois |
calabaza de China |
zucca bianca |
cucurbita *Benincasāna wiki/Wachsk%C3%Bcrbis „...Der Wachskürbis (Benincasa hispida), auch Wintermelone genannt, ist eine Pflanzenart aus der Familie der Kürbis gewächse (Cucurbita- ceae), deren Früchte in Asien als Gemüse verwendet werden. Sie ist die einzige Art der Gattung Benincasa. Innerhalb der Familie wird die Gattung Benin- casa in die Unterfamilie Cucurbitoideae und in die Tribus Benincaseae gestellt. Die nächst verwandte Gattung ist Praecitrullus. Benannt wurde die Gattung 1818 von Gaetano Savi nach einem italienischen Grafen Benincasa, einem Förderer der Botanik. Das Art- Epitheton hispida bezieht sich auf die behaarten Blätter und Früchte. Zuvor war die Art von Thunberg als Cucurbita hispida zu den Kürbissen (Cucurbita) gestellt worden...“
. |
|
Aubergine |
aubergine |
aubergine |
berenjena |
melanzana |
*melongēna, -ae f. |
|
Gartenkürbis |
marrow |
courge |
calabacín |
zucchina |
cucurbita, -ae f. |
|
Bittermelone |
bitter melon |
margose |
pepino amargo |
melone amaro |
*charantia, -ae f. |
|
Patisson |
pattypan squash |
pâtisson |
calabaza bonetera amarilla |
zucca pasticcina |
cucurbita *Patisoniāna |
|
Krummhalskürbis |
crookneck squash |
courge à cou tors |
calabaza de cuello retorcido |
zucca torta |
cucurbita *curvicollis |
|
gelbe Zucchini |
straightneck squash |
courge à cou droit |
calabaza de cuello largo |
zucca a collo allungato |
*cucurbitula flāva |
|
Chayote |
chayote |
chayote |
chayote |
chayote |
*sechium, -iī n. |
|
Kürbis |
pumpkin |
citrouille |
calabaza común |
zucca |
cucurbita, -ae f. |
|
Spaghettikürbis |
spaghetti squash |
courge spaghetti |
calabaza romana |
zucca spaghetti |
cucurbita *spacellīna |
|
Eichelkürbis |
acorn squash |
courgeron |
calabaza bonetera |
zucchetta |
cucurbita glandācea |
|
Patisson-Kürbis |
autumn squash |
potiron |
cidra cayote |
melone invernale |
cucurbita autumnālis |
|
Wurzelgemüse |
root vegetables |
légumes racines |
raíces |
ortaggi da radice |
holera rādīcāria |
|
Meerrettich |
horseradish |
raifort |
rábano blanco |
barbaforte |
armorācium, -iī n. |
|
Schwarzrettich |
black radish |
radis noir |
rábano negro |
ravanello nero |
raphanus niger |
|
Radieschen |
radish |
radis |
rábano |
ravanello |
rādīcula, -ae f. [CELS.2,18,5] |
|
Haferwurz |
salsify |
salsifis |
salsifí |
salsefica |
tragopōgōnporrifolius |
|
Karotte |
carrot |
carotte |
zanahoria |
carota |
carōta, -ae f. |
|
Schwarzwurzel |
black salsify |
scorsonère |
escorzonera |
scorzonera |
*scorzonēra, -ae f. |
|
Pastinake |
parsnip |
panais |
chirivía |
pastinaca |
pastināca, -ae f. |
|
Rettich |
daikon |
radis oriental |
rábano daikon |
rafano giapponese |
raphanusIapōnicus |
|
Klettenwurzel |
burdock |
bardane |
bardana |
bardana |
rādīx lappae |
|
rote Beete |
beetroot |
betterave |
remolacha |
barbabietola |
bēta rubra |
|
Rübe |
turnip |
navet |
nabo |
rapa |
rāpa, -ae f. |
|
Knollensellerie |
celeriac |
céleri-rave |
apio nabo |
sedano rapa |
apium rāpāceum |
|
Kohlrübe |
swede |
rutabaga |
nabo sueco |
navone |
rāpa nāpī |
|
Tannia, Malanga |
malanga |
malanga |
malanga |
malanga |
*xanthosōma, -atis n. |
|
p.190 |
|
|
|
|
|
|
Hülsenfrüchte |
legumes |
légumineuses |
legumbres |
legumi |
legūmina, -um n.pl. |
|
blaue Luzerne |
alfalfa |
luzerne |
alfalfa |
erba medica |
+medicāgō, -inis f. |
|
Lupine |
lupine |
lupin |
altramuz |
lupino |
lupīnus, -ī m. |
|
Linsen |
lentils |
lentilles |
lentejas |
lenticchie |
lentēs, -ium f.pl. |
|
Erdnuss |
peanut |
arachide |
cacahuete |
arachide |
*arachis, arachidis f. |
|
dicke Bohnen, Saubohne, Pferdebohne |
broad beans |
fèves |
habas |
fave |
faba, -ae f. |
|
Erbsen |
peas |
pois |
guisantes |
piselli |
pisa, -ōrum n.pl. |
|
Kichererbsen |
chick peas |
pois chiches |
garbanzos |
ceci |
cicer, -eris n. |
|
gespaltene Erbsen |
split peas |
pois cassée |
guisantes partidos |
piselli secchi spaccati |
pisa diffissa |
|
grüne Erbsen |
green peas |
petits pois |
guisantes |
piselli |
pisa viridia |
|
Zuckererbsen |
mangetout |
pois mange-tout |
guisantes mollares |
piselli mangiatutto |
pisa sapidissima |
|
Bohnen |
dolichos beans |
doliques |
dolichos |
dolichi |
dolichos, -ī m. [PLIN.nat.16,244] |
|
schwarzäugige Bohne |
black-eyed pea |
dolique à œil noir |
judías de ojo |
fagiolo dall’occhio nero |
dolichos *melanops |
|
Helmbohne |
lablab bean |
dolique d’Égypte |
judía de Egipto |
fagiolo egiziano |
dolichos Aegyptia |
|
Spargelbohne |
yard-long bean |
dolique asperge |
judía china larga |
fagiolo asparagio |
dolichos asparagīnus |
|
p.191 |
|
|
|
|
|
|
Bohnen |
beans |
haricots |
judías |
fagioli |
phaseolī,-ōrum m.pl. |
|
grüne Bohne |
green bean |
haricot vert |
judías verdes |
fagiolino |
phaseolus viridis |
|
Wachsbohne |
wax bean |
haricot jaune |
judía amarilla |
fagiolino giallo |
phaseolus flāvus |
|
römische Bohne |
roman bean |
haricot romain |
judía romana |
fagiolo romano |
phaseolus Rōmānus |
|
Asukibohne |
adzuki bean |
haricot adzuki |
judía adzuki |
fagiolo adzuki |
phaseolus asukiānus |
|
Feuerbohne |
scarlet runner bean |
haricot d’Espagne |
judía pinta |
fagiolo di Spagna |
phaseolus Hispānicus |
|
Mungobohne |
mung bean |
haricot mungo |
judía mungo |
fagiolo mungo |
*mungō, -ōnis m. (phaseolus) |
|
Limabohne |
Lima bean |
haricot de Lima |
judía de Lima |
fagiolo de Lima |
phaseolus lūnātus |
|
Pintobohne |
pinto bean |
haricot pinto |
judía roja |
fagiolo pinto |
phaseolus pictus |
|
rote Kidneybohne |
red kidney bean |
haricot rouge |
judía roja |
fagiolo borlotto |
phaseolus ruber rēnifōrmis |
|
schwarze Mungobohne |
black gram |
haricot mungo à grain noir |
judía mungo negra |
fagiolo mungo nero |
*mungō niger |
|
schwarze Bohne |
black bean |
haricot noir |
judía negra |
fagiolo nero |
phaseolus niger |
|
Sojabohnen |
soybeans |
graine de soja |
semillas de soja |
semi di soia |
glycinē *soiāna |
|
Sojasprossen |
soybean sprouts |
germes de soja |
brotes de soja |
germogli di soia |
germina *soiāna |
|
Flageolet-Bohne |
flageolet |
flageolet |
frijol |
fagiolo cannellino |
phaseolus *cannulīnus |
|
|
|
|
|
|
|
|
p.192 |
|
|
|
|
|
|
Obst |
fruits |
fruits |
frutas |
frutti |
frūctūs, -uum m.pl. |
|
Beeren |
berries |
baies |
bayas |
bacche |
bācae, -ārum f.pl. |
|
Johannisbeere |
redcurrant |
groseille à grappes |
grosella |
ribes |
+ribēsium, -iī n. |
|
schwarze Johannisbeere |
blackcurrant |
cassis |
grosella negra |
ribes nero |
+ribēsium nigrum |
|
Stachelbeere |
gooseberry |
groseille à maquereau |
grosella espinosa |
uvaspina |
+grossulāria, -ae f. |
|
Weintraube |
grape |
raisin |
uva |
uva |
ūva, ae f. |
|
Heidelbeere |
blueberry |
bleuet |
arándano |
mirtillo |
vaccīnium, -iī n. |
|
Heidelbeere |
bilberry |
myrtille |
arándano negro |
mirtillo |
vaccīnium nigrum |
|
rote Heidelbeere |
red whortleberry |
airelle |
arándano rojo |
mirtillo rosso |
vaccīnium rubrum |
|
Blasenkirsche, Judenkirsche Physalis |
alkekengi |
alkékenge |
alquequenje |
alchechengi |
acinī herbae vēsīcāriae; acinī phŷsalidis planta: vēsīcāria, -ae f. phŷsalis, -idis f. [PLIN.nat.21,177…cui acini coccini, granosi in folliculis, halicacabon vocant, alii callion, nostri autem vesicariam…] nomen botanicum : Physalis alkengi |
|
Preiselbeere |
cranberry |
canneberge |
arándano agrio |
mirtillo palustre |
ūva Īdaea |
|
Himbeere |
raspberry |
framboise |
frambuesa |
lampone |
rōbum Īdaeum |
|
Brombeere |
blackberry |
mûre |
moras |
mora |
rōbum, -ī n. |
|
Erdbeere |
strawberry |
fraise |
fresa |
fragola |
frāgum, -ī n. |
|
Steinfrüchte |
stone fruits |
fruits à noyau |
drupas |
drupe |
drupa, -ae f. |
|
Pflaume |
plum |
prune |
ciruela |
prugna |
prūnum, -ī n. |
|
Pfirsich |
peach |
pêche |
melocotón |
pesca |
mālum Persicum |
|
Nektarine |
nectarine |
nectarine |
nectarína |
nettarina |
persicum dūracinum [cfr Georges lat.-dt. I, col.2317: „duracina persica – die beste Art Pfirsiche, wahrscheinlich unsere Nektarine“.] |
|
Aprikose |
apricot |
abricot |
albaricoque |
albicocca |
(pōmum) armeniacum [COLUM.5,10,19; PLIN.nat15,41] |
|
Kirsche |
cherry |
cerise |
cereza |
ciliega |
cerasum, -ī n. |
|
Dattel |
date |
datte |
dátil |
dattero |
dactylus, -ī m. |
|
p.193 |
|
|
|
|
|
|
Trockenfrüchte |
dry fruits |
fruits secs |
frutas secas |
frutti secchi |
frūctūs siccātī |
|
Macadamianuss |
macadamia nut |
noix de macadamia |
nuez de macadamia |
noce di macadamia |
nux Macadāmia |
|
Gingkonuss |
ginkgo nut |
noix de ginkgo |
nuez de ginkgo |
noce di ginco |
nux *gincōnis |
|
Pistazie |
pistachio nut |
pistache |
pistacho |
pistacchio |
pistacium, -iī n. |
|
Pinienkern |
pine nut |
pignon |
piñón |
pinolo |
nux pīnea; nucleus pīneus |
|
Kolanuss |
cola nut |
noix de cola |
nuez de cola |
noce di cola |
nux *colae |
|
Pecannuss |
pecan nut |
noix de pacane |
pacana |
noce di pecan |
nux *pecana http://de.wikipedia.org/wiki/Pekannuss “Der Pekannussbaum (Carya illinoinensis), (Syn.: Carya illinoensis (Wangenh.) K. Koch, orth. var., Carya olivi- formis (Michx.) Nutt., Hicoria pecan (Marsh.) Britt., Carya pecan (Marsh.) Engl. et Graebn. non (Walt.) Nutt) ist eine nordameri- kanische Baumart aus der Familie der Walnuss- gewächse (Juglandaceae), die die gleichnamigen Früchte liefert.“ line.com/index.php?term =pecan: “Pecan 1712, paccan "the pecan tree," or a related hickory, from Fr. pacane, from an Algonquian word meaning "nut" (cf. Cree pakan "hard-shelled nut," Ojibwa bagaan, Abenaki pagann, Fox /paka:ni/).“
|
|
Cashewkern |
cashew |
noix de cajou |
anacardo |
noce di acagiù |
*anacardium, -iī n. „...Der Kaschubaum (Anacardium occiden- tale), auch Kaschu, Acajubaum oder Nierenbaum genannt, ist ein zur Familie der Sumachgewächse (Anacardiaceae) gehöriger Baum. Er wächst in tropischem Klima und trägt Kaschuäpfel und Kaschukerne. Wesentlich öfter verwendet man die englische Schreib- weise Cashew. Portu- giesen entdeckten diesen Baum als erste Europäer im Nord- osten Brasiliens. Kaschu leitet sich über den portugie- sischen Namen Caju oder auch Cajueiro aus dem indianischen Tupi Acaju „Nieren- baum“ (wahrschein- lich wegen der Form der Kerne) ab...“ |
|
Mandel |
almond |
amande |
almendra |
mandorla |
amygdala, -ae f. |
|
Haselnuss |
hazelnut |
noisette |
avellana |
nocciola |
nux Abellāna |
|
Walnuss |
walnut |
noix |
nuez |
noce |
iuglāns, iuglandis f. |
|
Kokosnuss |
cocoanut |
noix de coco |
coco |
noce di cocco |
āriēra, -ae f. [PLIN.nat.12,24: ariera falso habetur pro Musa (banana) aut pro Artocarpo integrifolia (jackfruit), cfr GROSS, VOX LATINA, De arbore pala et pomo ariera]; nux *cocoīna |
|
Esskastanie |
chestnut |
marron |
castaña |
castagna |
castanea, -ae f. |
|
Buchecker |
beechnut |
faine |
hayuco |
faggiola |
fāgum, -i n. (PLIN.nat.17,18) |
|
Paranuss |
Brazil nut |
noix du Brésil |
nuez de Brasil |
noce del Brasile |
nux Brasiliāna
Der bis zu 50 Meter hohe Paranussbaum (Bertholletia excelsa) gehört zu den Topffruchtbaumge- wächsen (Lecythidaceae). Den botanischen Gattungs- namen Bertholletia erhielt der Baum zu Ehren des französischen Chemikers Claude Louis Berthollet (1748–1822). Die Samen sind als Paranuss, auch Amazonasmandel oder Amazonaskastanie (portugiesisch: Castanha-do -brasil oder Castanha-do- pará) bekannt, benannt nach dem brasilianischen Bundes staat Pará. |
|
Apfelfrüchte |
pome fruits |
fruits à pépins |
frutas pomo |
pomi |
pōma, -ōrum n. |
|
Birne |
pear |
poire |
pera |
pera |
pirum, -ī n. |
|
Quitte |
quince |
coing |
membrillo |
mela cotogna |
mālum cydōneum |
|
Apfel |
apple |
pomme |
manzana |
mela |
mālum, -ī n. |
|
Mispel |
medlar |
nèfle du Japon |
nispero |
nespola del Giappone |
mespilum, -ī n. |
|
p.194 |
|
|
|
|
|
|
Zitrusfrüchte |
citrus fruits |
agrumes |
cítricos |
agrumi |
frūctūs citreī |
|
Zitrone |
lemon |
citron |
limón |
limone |
citrum, -ī n. |
|
Kumquat |
kumquat |
kumquat |
naranja china |
kumquat |
*fortūnella, -ae f. Die Kumquats (Fortunella), auch irre- führend als Zwergorangen bezeichnet, sind eine Pflan- zengattung in der Familie der Rautengewächse (Ruta- ceae). Sie sind eng ver- wandt mit den Zitruspflan- zen, die ebenfalls zu den Rautengewächsen zählen. Die Früchte der Kumquat sind pflaumenförmig und von höchstens 4 cm Länge mit gelb-orangefarbener Schale. Die Bezeichnung „Kumquat“ leitet sich von der kantonesischen Aus- sprache gam gwat von 金橘 (hochchinesisch jīnjú) ab, das „goldene Orange“ bedeutet. In kantonesisch- sprachigen Gebieten wird gam gwat allerdings mit den Schriftzeichen 柑橘 („Mandarinen-Orange“, hochchin. gānjú) geschrie- ben[1]. |
|
Limette |
lime |
lime |
lima |
limetta |
*līmunculus, -ī m. (limo, -onis m., cfr pulmunculus/pulmo, carbunculus/carbo)
|
|
Orange |
orange |
orange |
naranja |
arancia |
+arancium, -iī n. |
|
Mandarine |
mandarin |
mandarine |
mandarina |
mandarino |
citrum nōbile |
|
Bergamotte |
bergamot |
bergamote |
bergamota |
bergamotto |
1.citrum *bergamium 2.pirum nōbile wiki/Bergamotte [1] Botanik: Ein baum- förmiges Rautengewächs (Zitrusgewächs) mit leicht gelben, sehr bitter schmeckenden Früchten (wissenschaftlicher Name: Citrus bergamia), die vor allen Dingen in Italien (Kalabrien) angebaut wird [2] Botanik: Birnensorten mit nahezu kugelförmigen Früchten und einem würzigen Geschmack. Der Name stammt vom Türkischen Begriff "beg-armūdi" (deutsch: die Birne des Herrn oder Herrenbirne; armūdi = Birne, beg (heute bey) = Herr, Fürst (dies möglicher weise wegen ihrer Qualität seigenschaften), der laut- malerisch in Anlehnung an das italienische Toponym Bergamo umgebildet wurde.“ |
|
Grapefruit |
grapefruit |
pomelo |
toronja |
pompelmo |
|
|
Pampelmuse |
pomelo |
pamplemousse |
pomelo |
pomelo |
|
|
Zitronatzitrone |
citron |
cédrat |
limón |
cedro |
citrum Mēdicum
|
|
Honigmelone |
cantaloupe |
cantaloup |
melón cantalupo |
cantalupo |
mēlō *cantalupēnsis |
|
Casabamelone |
casaba melon |
melon Casaba |
melón invernal |
melone invernale |
mēlō vernālis |
|
Honigmelone |
honeydew melon |
melon miel |
melón de miel |
melone mieloso |
mēlō mellītus |
|
Zuckermelone |
musk melon |
melon brodé |
melón escrito |
melone retato |
mēlō rētiātus |
|
kanarische Melone, Gelbe Kanarische, Honigmelone |
canary melon |
melon brésilien |
melón amarillo |
melone giallo canario |
mēlō canārius
|
|
Wassermelone |
water melon |
pastèque |
sandía |
cocomero |
*citrullus lānātus „Die Wassermelone (Citrullus lanatus) ist eine aus Afrika stammende Nutzpflanze, die heute weltweit in warmen Regionen angebaut wird. Die Wildform wird auch Tsamma-Melone genannt.“ |
|
Ogenmelone |
Ogen melon |
melon d’Ogen |
melón de Ogen |
melone Ogen |
mēlō Ogeniānus „Ogen-Melonen gehören innerhalb der Zuckermelonen zur Gruppe der Cantaloupe- Melonen und sind sehr kleinfrüchtige, rundliche, nur 0,5 kg bis 1 kg schwere Melonen. Die grünlich-gelb- liche Rinde ist glatt oder gerippt sowie hart und glänzend. Das weißliche, blassgrüne oder rosafarbene, sehr saftige Fruchtfleisch weist einen leicht säuerlichen, fruchtigen und aromatischen Geschmack auf. ... Ogen- Melonen sind eine Züchtung Aus einem israelischen Kibbuz.“ |
|
p.196 |
|
|
|
|
|
|
Südfrüchte |
tropical fruits |
fruits tropicaux |
frutas tropicales |
frutti tropicali |
frūctūs tropicī |
|
Plantainbanane |
plantain |
banane plantain |
plátano |
banana plantain |
+mūsa paradīsiaca |
|
Banane |
banana |
banane |
banana |
banana |
+mūsa, -ae f. (vox mediaevalis ex Arabico mauz, muz derivata, originaliter Sanscrita: moca). |
|
Longanfrucht |
longan |
longane |
longan |
longan |
arbor *longana Der Longan-Baum (Dimocarpus longan) ist eine Pflanzenart aus der Familie der Seifenbaum gewächse (Sapindaceae). .. engl.: „Dragon`s Eye Fruit“ Der Name Longan soll von der vietnamesischen Stadt Long-An stammen, wo heute noch Longans kulti- viert werden, er bezeichnet vor allem die Früchte. Diese werden in Chinesisch 龍眼, lóngyǎn aber auch guiyuan (桂圓) genannt, in Kantonesisch long-ngan (wörtl.: „Drachen-Auge“), in Thai Lam-Yai (ลำไย), Lengkeng in Indonesien, Mata Kucing (wörtl. „Katzenauge“) in Malaysia , nhãn in Vietnamesisch (die Spezies Euphoria longana Lamk. heißt in Vietnamesisch „long nhãn“ - wörtl. „Drachen-Augen“), Mora in Sinhalesisch (Sri Lanka) und in Tagalog ebenfalls „Longan“.
|
|
Baumtomate |
tamarillo |
tamarillo |
tamarillo |
tamarillo |
sōlānum bētāceum Die Tamarillo oder Baumtomate (Solanum betaceum, syn. Cypho- mandra betacea) ist eine Art aus der Gattung der Nachtschatten. Bekannt ist die Tamarillo vor allem durch die kleine, eiförmige rote oder gelbe Frucht, wegen der sie kultiviert wird.“ |
|
Passionsfrucht |
passion fruit |
fruit de la Passion |
fruta de la Pasión |
maracuja |
frūctus plantae passiflōrae „Die artenreiche Pflanzen- Gattung der Passions- blumen (Passiflora) gehört neben 19 anderen Gattungen zur Familie der Passionsblumengewächse (Passifloraceae). Die Früchte sind botanisch gesehen Beeren. Früchte der Gattung, die von Menschen gegessen werden, nennt man je nach Art Maracuja oder Grenadillen (auch Granadillen). Sie sind eiförmig, haben eine feste |