61


EPISTULA LEONINA XXIX


N.B.! EPISTULAS LEONINAS ACCIPIS G R A T I S ET S I N E ULLA OBLIGATIONE. NAM LEO LATINUS PUTAT HOMINIBUS LATINAM LINGUAM DISCENTIBUS AUT DOCENTIBUS CORDI ESSE VERBA LATINA. SI TAMEN TALES EPISTULAS ACCIPERE NON VIS, RESCRIBE HOC NOBIS: TUM STATIM NOMEN TUUM EX INDICE ACCEPTORUM TOLLEMUS.

IANUS DEUS ROMANORUM BIFRONS TE COMMONEAT ET ANNI TRANSACTI ET FUTURI.

ARGUMENTA: DE VERSIONE OPERUM IMMANUELIS KANT LATINA - MYTHI GRAECORUM: Hercules relictus - VOCABULA COQUINARIA (I).


LEO LATINUS OMNIBUS HOMINIBUS LATINAM LINGUAM AMANTIBUS SAL.PL.DIC. S.V.B.E.E.V.



CARA LECTRIX, CARE LECTOR,



EN HABES EPISTULAM LEONINAM UNDETRICESIMAM (XXIX). QUAE SIT TIBI S T R E N A, I.E. DONATIUNCULA IN ANNUM BIS MILLESIMUM DECIMUM (MMX) INEUNTEM DATA, LATINISSIMA.


UTINAM PANCRATICE VALEAS NOBISQUE PERGAS FAVERE.


ANNO MMIX EXEUNTE

MEDULLITUS TE SALUTAT NICOLAUS GROSS.



IMMANUEL KANT (1724-1804)











DE VERSIONE OPERUM IMMANUELIS KANTII LATINA


Gigantes autem erant super terram in diebus illis...“ VULGATA Genesis 6,4


The intrepid Friedrich Gottlob Born undertook to publish Immanuel Kantii Opera omnia...Latine (Leipzig, 1796-98), an achievement which must make any teacher of Latin prose composition murmur that there were giants in the world in those days.“

W.L.GRANT, European Vernacular Works in Latin Translation: Studies in the Renaissance, 1 (1954), p.120-156.


PRAEFATIUNCULA.


Versiones sive interpretationes, i.e. verborum unius linguae in alterius verba translationes, saepe parvi penduntur, quasi sint viles opellae psittacorum aut ruminatorum. At si quis umquam tales labores susceperit exanclandos, animadvertet bonam versionem nequaquam esse vernilem imitationem, sed opus subtile, quod non perficiatur nisi summâ cum animi contentione.


Miranda prorsus est versio operum Immanuelis Kant Latina, quam Fridericus Gottlob BORN annis 1796-98 in lucem edidit. In commentatione, quae spectat ad Europaea opera vernacula Latinê reddita, quidam philologus nominis Grant facit ferê haec verba (cf. verba originalia supra allata): «Intrepidus Born suscepit Immanuelis Kantii opera omnia Latinê publicanda (Lipsiae a.1796-98). Nemo est magister Latinê scribendi, quin tantum laborem perpendens murmuret illis diebus fuisse in mundo gigantes».


In hac symbolâ lectori primum pandam pauca de interpretis vitâ ac operibus tradita, deinde afferam praefationem interpretis, tum indicabo ea, quae in quattuor tomis versionis inveniuntur (etiam numeros paginarum stupendos), denique lectoribus offeram duos textûs e versione excerptos: unum, quo Immanuel Kant agit de libertate et verbis exprimit illustrissimum illum imperativum categoricum, alterum, qui complectitur ingens illud Kantii enuntiatum, quo dicit de vi religionis. Addidi autem verba Germanica originalia, ut lector versionem Bornianam ad obrussam exigat.


A) Bornii vita et opera.

Friedrich Gottlob Born, natus est a.1748 Lipsiâ in urbe, mortuus d.8. m.Dec. a.1807, ab a.1782-1802 cathedram tenuit philosophiae Lipsiensem, deinde recessit ad castellum Wesensteinianum prope Pirnam situm, ubi munus suscepit praedicatoris castellani. Idem in universitate studiorum Lipsiensi docuit philosophiam Kantianam necnon optimê meritus est de scriptis Immanuelis Kantii publicandis et explicandis eo quod opera Kantii critica in Latinum conversa annis 1796-98 quattuor tomis edidit(2). Praeterea memoratu dignum est periodicum philosophicum, quod Bornius unâ cum Johann Heinrich Abicht annis 1789-91 edidit (“Neues philosophisches Magazin”).

En nonnulla opera, quam Bornius ipse scripsit spiritu philosophiae Kantianae imbutus:

1. „Versuch über die ersten Gründe der Sinnenlehre,“ a.1788

2. „Untersuchungen über die Grundlagen des menschlichen Denkens“, a.1789/ 1791.

3. De scientiâ et coniecturâ specimen metaphysicum, a.1787

4. „Versuch über die ursprünglichen Grundlagen des menschlichen Denkens und die davon abhängigen Schranken unserer Erkenntnis“ , a.1791.

Nobis autem Latinae linguae amatoribus maximê placet eundem coryphaeum philosophiae Kantianae necnon interpretationis Latinae etiam in lucem edidisse LEXICON LATINUM: „Deutsch-Lateinisches vollständiges Wörterbuch“ (quod est editum Lipsiâ in urbe anno 1790).

At nunc, cara Lectrix, care Lector, lege verba ingeniosi interpretis ipsius!



B) Ad lectorem interpres

Dissolvi tandem nomen, quod annis abhinc octo, et quod excurrit, contraxeram, operumque Kantii philosophiam criticam spectantium volumen primum, quo Critica rationis simplicis ac genuinae continetur, coeptum iam tum, sed variis negotiis atque laboribus hucusque interruptum, oratione Latinâ vestitum exhibui. Reliqua intra anni spatium aliquot voluminibus comprehensa sequentur.

Ac primo quidem animus erat, in vertendis his libris rationem habere et Latinitatis purae et orationis popularis, ita, ut, missis verbis technicis quasique privatis, sôlîs uterer vulgi vocabulis ac publicis.

Verum brevi videbam neque ubivis consuli puritati sermonis posse, nisi subinde res ipsa eo quodammodo obscuretur, neque omnia verbis vulgaribus enuntiari : propterea quod in omni arte, cuius usus vulgaris communisve non sit, multam novitatem nominum esse oportebit, cum constituantur earum rerum vocabula, quae in quaque arte versentur, de rebusque non pervulgatis verbis utendum inusitatis videatur.

Itaque mutavi consilium satiusque esse duxi, ut, quoad possem et liceret, a genere dicendi puro disertoque haud recederem, ubi autem verbum Latinum minus occurreret, vel metuendum videretur, ne sententia eo redderetur ambigua atque incerta, aut pluribus idem verbum exposui, aut exprimi verbum e verbo malui. Accessit, quod ferê in profligando opere intellegerem philosophum Regiomontanum nonnullis verbis technicis ûti ut suis, velut universitatis, omnitudinis et similibus, aliis suo peculiari modo, velut notionis, conceptûs, perceptionis, universalitatis, et quae sunt generis eiusdem, quae partim omnino haud bene Latina nec veteribus nôta, partim alio ab his sensu accepta viderem; a quibus igitur memet abstinere religio fuit.

Ceterum censores aequi bonique, si, quae forte peccata fuerint, humaniter velint mecum communicare, et magnam eâ re a me gratiam inibunt et mihi copiam facient, sin iterum exemplaria typis describenda sint, quae in vitio sunt, emendandi.

Volumen ultimum indice dictionis Kantianae breviter explicatae ornabo.

Scripsi nundinis vernalibus in universitate litterarum Lipsicâ. a.p.S. CI)I)CCLXXXXXI.

C) Argumenta voluminum

Volumen primum, cui inest critica rationis purae. 587 pp. Lipsiae 1796.

Volumen secundum, 555 pp. Lipsiae 1797.

I.Prolegomena ad metaphysicam quamque futuram, quae qua scientia poterit prodire.

II.Elementa metaphysica physices

III.Constitutio metaphysices

IV.Religio intra terminos solius rationis

Volumen tertium, cui inest critica rationis practicae. 516 pp. Lipsiae 1797.

Volumen quartum, 820 pp., Lipsiae 1798.

I.Quaestiones philosophiae

II.Metaphysica morum

D) TEXTUS KANTIANI THEODISCO-LATINI





Kritik der praktischen Vernunft.

Buch I, Kap.1.

§ 6
Aufgabe II

Vorausgesetzt, daß ein Wille frei sei, das Gesetz zu finden, welches ihn allein notwendig zu bestimmen tauglich ist.

Da die Materie des praktischen Gesetzes, d.i. ein Objekt der Maxime, niemals anders als empirisch gegeben werden kann, der freie Wille aber, als von empirischen (d.i. zur Sinnenwelt gehörigen) Bedingungen unabhängig, dennoch bestimmbar sein muß; so muß ein freier Wille, unabhängig von der Materie des Gesetzes, dennoch einen Bestimmungsgrund in dem Gesetze antreffen. Es ist aber, außer der Materie des Gesetzes, nichts weiter in demselben, als die gesetzgebende Form enthalten. Also ist die gesetzgebende Form, so fern sie in der Maxime enthalten ist, das einzige, was einen Bestimmungsgrund des Willens ausmachen kann.

Anmerkung

Freiheit und unbedingtes praktisches Gesetz weisen also wechselweise auf einander zurück. Ich frage hier nun nicht: ob sie auch in der Tat verschieden seien, und nicht vielmehr ein unbedingtes Gesetz bloß das Selbstbewußtsein einer reinen praktischen Vernunft, diese aber ganz einerlei mit dem positiven Begriffe der Freiheit sei; sondern wovon unsere Erkenntnis des Unbedingt-Praktischen anhebe, ob von der Freiheit, oder dem praktischen Gesetze. Von der Freiheit kann es nicht anheben; denn deren können wir uns weder unmittelbar bewußt werden, weil ihr erster Begriff negativ ist, noch darauf aus der Erfahrung schließen, denn Erfahrung gibt uns nur das Gesetz der Erscheinungen, mithin den Mechanismus der Natur, das gerade Widerspiel der Freiheit, zu erkennen.

Also ist es das moralische Gesetz, dessen wir uns unmittelbar bewußt werden (so bald wir uns Maximen des Willens entwerfen), welches sich uns zuerst darbietet, und, indem die Vernunft jenes als einen durch keine sinnlichen Bedingungen zu überwiegenden, ja davon gänzlich unabhängigen Bestimmungsgrund darstellt, gerade auf den Begriff der Freiheit führt. Wie ist aber auch das Bewußtsein jenes moralischen Gesetzes möglich? Wir können uns reiner praktischer Gesetze bewußt werden, eben so, wie wir uns reiner theoretischer Grundsätze bewußt sind, indem wir auf die Notwendigkeit, womit sie uns die Vernunft vorschreibt, und auf Absonderung aller empirischen Bedingungen, dazu uns jene hinweiset, Acht haben.

Der Begriff eines reinen Willens entspringt aus den ersteren, wie das Bewußtsein eines reinen Verstandes aus dem letzteren. Daß dieses die wahre Unterordnung unserer Begriffe sei, und Sittlichkeit uns zuerst den Begriff der Freiheit entdecke, mithin praktische Vernunft zuerst der spekulativen das unauflöslichste Problem mit diesem Begriffe aufstelle, um sie durch denselben in die größte Verlegenheit zu setzen, erhellet schon daraus: daß, da aus dem Begriffe der Freiheit in den Erscheinungen nichts erklärt werden kann, sondern hier immer Naturmechanismus den Leitfaden ausmachen muß, überdem auch die Antinomie der reinen Vernunft, wenn sie zum Unbedingten in der Reihe der Ursachen aufsteigen will, sich, bei einem so sehr wie bei dem andern, in Unbegreiflichkeiten verwickelt, indessen daß doch der letztere (Mechanismus) wenigstens Brauchbarkeit in Erklärung der Erscheinungen hat, man niemals zu dem Wagstücke gekommen sein würde, Freiheit in die Wissenschaft einzuführen, wäre nicht das Sittengesetz und mit ihm praktische Vernunft dazu gekommen und hätte uns diesen Begriff nicht aufgedrungen. Aber auch die Erfahrung bestätigt diese Ordnung der Begriffe in uns.

Setzet, daß jemand von seiner wollüstigen Neigung vorgibt, sie sei, wenn ihm der beliebte Gegenstand und die Gelegenheit dazu vorkämen, für ihn ganz unwiderstehlich, ob, wenn ein Galgen vor dem Hause, da er diese Gelegenheit trifft, aufgerichtet wäre, um ihn sogleich nach genossener Wollust daran zu knüpfen, er alsdann nicht seine Neigung bezwingen würde. Man darf nicht lange raten, was er antworten würde.

Fragt ihn aber, ob, wenn sein Fürst ihm, unter Androhung derselben unverzögerten Todesstrafe, zumutete, ein falsches Zeugnis wider einen ehrlichen Mann, den er gerne unter scheinbaren Vorwänden verderben möchte, abzulegen, ob er da, so groß auch seine Liebe zum Leben sein mag, sie wohl zu überwinden für möglich halte. Ob er es tun würde, oder nicht, wird er vielleicht sich nicht getrauen zu versichern; daß es ihm aber möglich sei, muß er ohne Bedenken einräumen. Er urteilet also, daß er etwas kann, darum weil er sich bewußt ist, daß er es soll, und erkennt in sich die Freiheit, die ihm sonst ohne das moralische Gesetz unbekannt geblieben wäre.

§ 7
Grundgesetz der reinen praktischen Vernunft

Handle so, daß die Maxime deines Willens jederzeit zugleich als Prinzip einer allgemeinen Gesetzgebung gelten könne.


Critica rationis practicae.


Liber I, cap.1.


§ 6

Problema II


Posito, esse voluntatem liberam, legem invenire, quae sôla est ad eam necessario determinandam idonea.


Cum materia lêgis practicae, id est, res lêgi subiectivae proposita, non queat nisi empiricê offerri, contra voluntas libera, qua condicionibus empiricis (ad mendum sensibile pertinentibus) vacua et nihilominus determinabilis esse debeat; necesse est voluntatem liberam vacuam lêgis materiâ, tamen rationem determinantem in lêge deprehendere. Atqui praeter lêgis materiam nihil in eâ amplius quam forma legislatoria continetur. Ergo forma legislatoria, quatenus in materiâ inest, una potest rationem voluntatis determinandae efficere.





Scholion.


Libertas igitur et practica lex absoluta mutuo se invicem remonstrant. Iam hîc non quaero, an etiam reapse diversae sint nec potius lex absoluta sôlum conscientia sui ipsius rationis purae practicae, haec autem prorsus idem sit quod positivus libertatis conceptus, sed unde cognitio nostra absolutê practici proficiscatur, utrum ab libertate an ab lêge practicâ. A libertate non potest ea proficisci ; eius enim nobis nec proximê conscii fieri possumus, quoniam conceptus eius est negativus, nec ad eam ab experientiâ concludere, siquidem experientia nobis sôlum legem ministrat phaenomenorum, proinde mechanismum naturae ipsum libertatis contrarium cognoscendum proponit.




Ergo lex est moralis, cuius nobis proximê conscii sumus (simulatque lêges voluntatis subiectivas describimus), quae nobis primum se offert, dumque ratio illam, ut rationem determinantem, nullâ condicione sensitivâ superandam, quin prorsus eâ liberam proponit, directo ad conceptum libertatis ducit. Sed quomodo esse potest conscientia lêgis moralis? Legum practicarum purarum fieri conscii possumus, perinde atque nobis conscii sumus decretorum purorum theoreticorum, dum ad necessitatem, qua ratio nobis ea dictitat ad separationemque omnium condicionum empiricarum, ad quas illa nos amandat, animum advertimus.





Conceptus voluntatis purae exsistit e legibus puris practicis, quemadmodum conscientia intelligentiae purae ex decretis puris theoreticis: Hanc veram conceptuum nostrorum subordinationem esse nobisque moralitate demum libertatis conceptum aperiri, proinde ratione practicâ primo contemplativae quaestionem inenodabilem in hôcce conceptu proponi, quo ea maximê perturbetur ad summamque difficultatem ducatur, iam inde planum est, quod, cum ex conceptu libertatis in phaenomenis nihil queat explicari, sed semper dûci debeamus mechanismo naturali, praeterea et antinomiâ rationis purae, cum ad absolutum cupit in serie causarum ascendere, in uno pariter atque in altero, incomprehensibilibus implicatur, interea dum mechanismi naturalis saltem usus sit in enodandis phaenomenis, numquam quispiam ausit, libertatem in scientiam introducere, nisi lex moralis simulque ratio practica accessisset nobisque hunc conceptum obtrusisset. Sed experientia quoque hunc ordinem conceptuum in nobis confirmat.








Fac quempiam praetendere se non posse voluptuosae libidini suae resistere, simulatque persona deamata occasioque eius conveniendae sibi fuerint oblatae: an, si patibulum ante domum, in qua eam occasionem offendit, exstructum foret, ut statim perceptâ voluptate illi adpendatur, tum haud libidinem vinceret? Haud diu, quid responderet, divinandum videtur.




Sed, roges eum, an, si princeps, proposito vitae supplicio, ab eo posceret, ut contra virum probum falsum testimonium êderet, quem sub specioso praetextu cuperet perdi: an tum, quantuscumque amor vitae sibi sit, eum tamen vinci posse putet? Utrum facturus sit necne, fortasse haud ausit asseverare; sed illud possibile esse sine dubitatione illi concedendum erit. Igitur iudicat se aliquid posse, eo quod sibi conscius sit se illud debere et in se libertatem cognoscit, quae illi alias sine lêge morali ignota mansisset.






§ 7

Lex constitutiva rationis purae practicae.


Sic age, ut lex subiectiva voluntatis tuae semper possit simul qua principium valere legislationis universalis.






Die Religion innerhalb der Grenzen der reinen Vernunft

(796) ...Wie mystische Schwärmereien im Eremiten- und Mönchsleben und Hochpreisung der Heiligkeit des ehelosen Standes eine große Menschenzahl für die Welt unnütz machten; wie damit zusammenhängende vorgebliche Wunder das Volk unter einem blinden Aberglauben mit schweren Fesseln drückte; wie mit einer sich freien Menschen aufdringenden Hierarchie sich die schreckliche Stimme der Rechtgläubigkeit aus dem Munde anmaßender, alleinig berufener Schriftausleger erhob, und die christliche Welt wegen Glaubensmeinungen (in die, wenn man nicht die reine Vernunft zum Ausleger ausruft, schlechterdings keine allgemeine Einstimmung zu bringen ist) in erbitterte Parteien trennte; wie im Orient, wo der Staat sich auf eine lächerliche Art selbst mit Glaubensstatuten der Priester und dem Pfaffentum befaßte, anstatt sie in den engen Schranken eines bloßen Lehrstandes (aus dem sie jederzeit in einen regierenden überzugehen geneigt sind) zu halten, wie, sage ich, dieser Staat endlich auswärtigen Feinden, die zuletzt seinem herrschenden Glauben ein Ende machten, unvermeidlicher Weise zur Beute werden mußte; wie im Okzident, wo der Glaube seinen eigenen, von der weltlichen Macht unabhängigen Thron errichtet hat, von einem angemaßten Statthalter Gottes die bürgerliche Ordnung samt den Wissenschaften (welche jene erhalten) zerrüttet und kraftlos gemacht wurden; wie beide christliche Weltteile, gleich den Gewächsen und Tieren, die, durch eine Krankheit ihrer Auflösung nahe, zerstörende Insekten herbeilocken, diese zu vollenden, von Barbaren befallen wurden; wie in dem letztern jenes geistliche Oberhaupt Könige, wie Kinder, durch die Zauberrute seines angedrohten Bannes beherrschte, und züchtigte, sie zu, einen andern Weltteil entvölkernden, auswärtigen Kriegen (den Kreuzzügen), zur Befehdung untereinander, zur Empörung der Untertanen gegen ihre Obrigkeit, und zum blutdürstigen Haß gegen ihre anders denkenden Mitgenossen eines und desselben allgemeinen so genannten Christentums aufreizte; wie zu diesem Unfrieden, der auch jetzt nur noch durch das politische (797) Interesse von gewalttätigen Ausbrüchen abgehalten wird, die Wurzel in dem Grundsatze eines despotischgebietenden Kirchenglaubens verborgen liegt, und jenen Auftritten ähnliche noch immer besorgen läßt: – diese Geschichte des Christentums (welche, sofern es auf einem Geschichtsglauben errichtet werden sollte, auch nicht anders ausfallen konnte), wenn man sie als ein Gemälde unter einem Blick faßt, könnte wohl den Ausruf rechtfertigen: tantum religio potuit suadere malorum! wenn nicht aus der Stiftung desselben immer doch deutlich genug hervorleuchtete, daß seine wahre erste Absicht keine andre, als die gewesen sei, einen reinen Religionsglauben, über welchen es keine streitende Meinungen geben kann, einzuführen, alles jenes Gewühl aber, wodurch das menschliche Geschlecht zerrüttet ward, und noch entzweiet wird, bloß davon herrühre, daß durch einen schlimmen Hang der menschlichen Natur, was beim Anfange zur Introduktion des letztern dienen sollte, nämlich die an den alten Geschichtsglauben gewöhnte Nation durch ihre eigene Vorurteile für die neue zu gewinnen, in der Folge zum Fundament einer allgemeinen Weltreligion gemacht worden.

Religio intra terminos solius rationis



(796) ...Quomodo mysticis fanaticorum somniis in vitâ eremiticâ et monachicâ celebrandâque sanctitate caelibatûs, magna hominum multitudo mundo inutilis redderetur, quomodo cum eâ re coniuncta miracula putaticia populum sub superstitione caecâ gravissimis vinculis premerent; quomodo cum hierarchiâ hominibus liberis sese obtrudente terribilis vox orthodoxiae ex ore interpretum scripturae arrogantium sublata audiretur, mundumque christianum de opinionibus fidei credendis (cuius nullo modo potest concentus universalis fieri nisi ratione purâ interprete constitutâ) in partes furiosas dispesceret: quomodo in oriente, ubi civitas ridiculê ipsa in fidei statutis sacerdotum occuparetur, cum contra eos intra limites angustos ordinis meri doctorum (ex quo semper sunt propensi transire ad ordinem gubernantem), tenêre debuissent, quomodo, inquam, haec civitas tandem hostibus externis, qui tandem eius fidei dominanti finem imposuere, necessario praedae esset, quomodo in occidente, ubi fides proprium suum solium a potestate mundanâ liberum fundaret, a vicario dei adrogante ordo civilis unâ cum litteris (quibus ille conservatur), concuteretur atque infirma redderetur, quomodo utraque pars christiana, instar plantarum et animalium, quae per morbum interitui vicina, vastantes insectas alliciunt, ad eum perficiendum, a barbaris opprimeretur; quomodo in hac posteriori illud caput clericum rêges, velut liberos, per virgulam magicam anathematis propositi regeret et castigaret, ad bella eos illam alteram mundi partem hominibus privantia externa (ductus cruciatos), ad se invicem infestandos, ad seditionem subditorum adversus magistratûs, ad sanguinolentum odium erga socios unius eiusdemque christianismi aliter sentientes excitaret; quomodo huiusce dissidii, quod etiamnum dumtaxat per rationem politicam a violentis ingeniis detinetur, radix in decreto fidei ecclesiasticae despoticê iubentis latet, illarumque scenarum similes metuendas etiamnum facit – haec christianismi historia (quae, quatenus hic in fide historicâ fundari debebat, etiam non aliter evenire poterat) si eam quasi tabulam sub aspectum subicias, sanê posset illud confirmare: tantum religio potuit suadere malorum! (LUCR.nat.I,101), nisi ex fundatione illius etiamnunc perspicuê eluceret, verum illius consilium primum nullum aliud fuisse, quam ut fides religionis pura, de qua nullae esse partes concertantes possunt, introduceretur, universum autem modum istum, quo genus hominum concuteretur et etiamnunc dissidio disiungitur, sôlum inde oriri, quod per propensionem pravam naturae humanae, quod initio ad introducendam posteriorem facere debebat, nimirum ut natio veteri fidei historicae assueta per suas ipsius opiniones praeiudicatas in gratiam novae occupetur, sequenti tempore fundamen- tum religionis mundanae universalis constitueretur.



VERSIONEM OPERIS KANTIANI LATINAM

A FRIEDRICH GOTTLOB BORN INGENTI INDUSTRIÂ CONFECTAM

BREVISSIMÊ ADUMBRAVIT EXEMPLISQUE EXCERPTIS DEMONSTRAVIT


NICOLAUS GROSS

LEO LATINUS

http://www.leolatinus.com/
























MYTHI GRAECORUM (XV): Hercules relictus


Mythi Classicae Antiquitatis a Gustavo Schwab Theodiscê narrati,

a Nicolao Groß Latinê redditi.





ECCE HERCULES OMNIUM ROBUSTISSIMUS – VAE CERBERO TRICIPITI ! - VIR ACERRIMUS ET SEVERISSIMUS, TENERRIMO TAMEN AMORE HYLAE ADULESCENTIS AFFECTUS


Itinere tempestuoso facto heroes nave appulsi sunt ad sinum Bithyniae marinum, qui situs erat prope urbem Cium situm. Mysi ibi habitantes Argonautas admodum hospitaliter receperunt, aridis cremiis accumulatis ignem excitaverunt calentem, advenîs fronde viridi stramenta fecerunt mollia, necnon, cum advesperasceret, iisdem satis apposuerunt vini ciborumque. Hercules autem, qui omnes itineris commoditates aspernari soleret, epulantibus sociis relictis per silvam ambulavit, ut stipite abietis usus sibi sculperet remum meliorem postridie adhibendum. Mox invênit abietem sibi aptam, ramis non nimis onustam, magnitudine ac amplitudine ramo pôpuli gracilis similem. Statim pharetram arcumque humi deposuit, clavâ aeneâ sepositâ stipitem ambabus manibus comprehensum unâ cum radicibus humoque adhaerente evulsit, ut abies prosterneretur tamquam tempestate eradicata.





HYLAS HERCULI AMICO AQUAM HAUSTURUS

PINXIT BALDASSARE FRANCESCHINI VOLTERRANO, 1611-1689


Interea Hylas Herculis comes iuvenis etiam a mensâ sociorum abierat. Qui urceo aeneo apprehenso surrexerat, ut domino amicoque suo aquam hauriret in cenâ sumendam ceteraque omnia praepararet illi redituro. Hercules autem, cum olim in Dryopes expeditionem faceret, patre Hylae propter rixam occiso puerum e domo patris secum abductum educaverat ministrum atque amicum. Hic iuvenis formosus cum ad fontem aquam hauriret, lucebat luna plena. Urceo manui imposito ad aquam modo se inclinabat, cum conspectus est a nymphis fontanis. Quae pueri pulchritudine infatuatae sunt. Una ex iisdem bracchio sinistro Hylam amplexa, altera dextrâ manu eius cubitum corripiens iuvenem detraxerunt in aquam altissimam*.




HYLAS A NYMPHIS ABDUCITUR AMORE INFATUATIS.

PINXIT FRANCESCO FURINI (c. 1600 –1646)


Unus ex heroibus nomine Polyphemus, qui Herculem redeuntem haud procul ab illo fonte exspectabat, puerum ut adiuvaretur clamantem audivit. Eundem non iam repperit, sed incidit in Herculem e silvâ redeuntem. “Eheu te miserum” magnâ voce dixit “utinam ne ego essem primus tibi rem tristissimam nuntians! Hylas tuus ad fontem iit nec rediit; aut a praedonibus captus abducitur aut a bestiis feris dilaniatur; ego ipse audivi illum anxiê clamantem”.


His acceptis Herculi sudore mananti sanguis coepit vehementer fervêre. Irâ incensus îdem abiete humum abiectâ more tauri tabano icti pastores gregemque relinquentis voce perterricrepâ rugiens per dumeta se proripuit ad fontem.


Nunc lucifer monti summo superfuit; exortus est ventus secundus. Gubernator heroes adhortatus est, ut hôc vento usi navem inscenderent. Iam sole matutino lucente laetê navigabant, cum sêro iisdem in mentem vênit se in litore reliquisse duos sodales, Polyphemum atque Herculem. Tum coeperunt vehementer rixari, utrum sine illis comitibus navigare perrecturi essent necne. Iason nullo verbo facto tacitus sedebat aegritudine affectus. At Telamon irâ incensus: “Quid” inquit “hic sedes quietus? Certê timuisti, ne ab Hercule obscuraretur gloria tua! At quid iuvant verba? Etsi omnes socii tibi consenserint, ego solus revehar ad heroem relictum.“ Haec cum dixisset oculis ardentibus, pectus corripuit Tiphyos gubernatoris; certê autem Telamon sodales coegisset, ut ad Mysorum lîtus reverterentur, nisi Boreae filii, Calais atque Zetes, bracchio apprehenso illum vituperantes retinuissent. At ecce simul e fluento maris spumoso emersus est Glaucus deus marinus, puppi navigii fortiter arreptâ properantibus acclamavit: “Heroes, quid rixamini? Quid Iove invito cupitis Herculem animosum vobiscum abducere in terram Aietae? Ei a fato prorsus alii labores destinati sunt exanclandi. Hylas autem cum raptus esset a nymphis amore incensis, Hercules desiderio illius affectus remansit.”


His patefactis Glaucus se immersit in mare obscurum, quod circumcirca spumabat et aestuabat. Telamon autem pudore suffusus Iasone adito manui illius impositâ propriâ: ”O Iason” inquit “rogo te, ne irascaris! Dolore inductus eram, ut dicerem verba inepta! Errores meos trade ventis et sine nos ita concordare ut prius!“ Iason autem cum libenter se reconciliasset, vento forti atque secundo navigare perrexerunt.




ARGONAUTAE. LINEAMENTUM CISTAE FICORONIANAE INCISUM (4.SAEC.A.CHR.N.),

QUAE INVENITUR IN VILLA IULIA ROMANA.



Polyphemus autem apud Mysos bene se habuit necnon illis urbem aedificavit. Sed Hercules ibat eâ viâ, quae sibi a Iove erat destinata.

_________

*Gustavus Schwab de unâ tantum nymphâ narrat, sed apud auctores antiquos, velut apud Apollonium Rhodium, quos secutus est Francesco Furini pictor Italianus, refertur de compluribus deabus fontanis Hylam rapientibus.


GUSTAVI SCHWAB

MYTHOS CLASSICAE ANTIQUITATIS

LATINE REDDIT

NICOLAUS GROSS

LEO LATINUS

http://www.leolatinus.com/


VOCABULA COQUINARIA (I)

ex Orbe Picto pentaglotto excerpta et Latinê reddita



CORBEIL, Jean-Claude/ ARCHAMBAULT, Ariane: PONS Bildwörterbuch Deutsch-Englisch-Französisch-Spanisch-Italienisch. Stuttgart etc. (Ernst Klett Sprachen) 2003.


In hôc Orbe Picto mirabili 35.000 (triginta quinque milia) notionum imaginibus sunt illustrata et quinque linguis Europaeis denominata: Theodiscâ et Anglicâ et Francogallicâ et Hispanicâ et Italicâ. Nos autem coepimus addere vocabula Latina, quorum hôc loco praebemus partem earum quintam, quae spectant ad anatomiam (VI. ALIMENTA ET INSTRUMENTA COQUINARIA = VOCABULA COQUINARIA I. Provinciae rerum, quarum imagines et vocabula in Klettiani Orbis Picti paginis 920 (nongentis viginti) inveniuntur, sunt hae quae sequuntur:


I.ASTRONOMIA – II. TERRA – III.REGNUM PLANTARUM – IV.REGNUM ANIMALIUMV.HOMOVI.ALIMENTA ET INSTRUMENTA COQUINARIA – VII.DOMESTICA – VIII.PLASSATIO DOMESTICA ET OPERA HORTULANA – IX.VESTIMENTA – X.INSTRUMENTA PERSONALIA – XI.ARS ET ARCHITECTURA – XII.COMMUNICATIO ET INSTRUMENTA GRAPHEICA – XIII.TRANSPORTUS ET VEHICULA – XIV.ENERGIA – XV.SCIENTIAE – XVI.ATHLETICA ET LUDICRA.


Babae, quanta copia! quanta ubertas! quanta multiplicitas! Qui Orbis Pictus etiam lexicographis Latinitatis recentioris est aurifodina et cornu copiae. Nam iidem vocabulis linguarum, praesertim Romanicarum, in eodem indicatis usi saepe perfacile inveniunt vocabulum Latinissimum. En cara Lectrix, care Lector, habeas partem anatomicam huius enchiridii singularis vocabulis Latinis ditificatam (VOCABULA COQUINARIA I).


Nicolaus Groß

LEO LATINUS

http://www.leolatinus.com/









THEODISCE

ANGLICE

FRANCOGALLICE

HISPANICE

ITALICE

LATINE

p.179

NAHRUNGS

MITTEL

UND KÜCHE

FOOD AND KITCHEN

ALIMENTATION ET CUISINE

PRODUCTOS ALIMENTICIOS Y DE COCINA

GENERI ALIMENTARI E CUCINA

ALIMENTA ET

ĪNSTRŪMENTA

COQUĪNĀRIA

p.180






NAHRUNGSMITTEL

FOOD

ALIMENTATION

PRODUCTOS ALIMENTICIOS

GENERI ALIMENTARI

ALIMENTA


Supermarkt

supermarket

supermarché

supermercado

supermercato

*megalopōlium,

-ī n.

Fleischtheke

fresh meat counter

boucherie

mostrador de carne fresca

banco della carne fresca

mēnsa (vēnālicia)

carnis recentis

Fleisch-Selbstbedienungs

theke

self service meat counter

comptoir des viandes libre-service

mostrador de carne de autoservicio

banco della carne self-service

mēnsa carnāria

administrātiōnis

līberae

Verpackungs

material

packaging products

produits d’emballage

productos para envasar

prodotti per confezionamento

māteriae

involūtōriae

Feinkost

delicatessen

épicerie fine

alimentos selectos

specialità gastronomiche

cuppēdiae,

-ārum f.pl.

[GELL.6(7),16,6; 7(6),13,2]

Kühlabteilung

cold storage chamber

chambre froide

cámara frigorifica

cella frigorifera

cella frīgorifica

[2.GELL.17,8,14]

Milchprodukte

dairy products

produits laitiers

productos lácteos

latticini

alimenta lactea

Wareneingang für Milchprodukte

dairy products receiving area

aire de réception des produits laitiers

zona

de recepción productos lácteos

zona di ricevimento dei latticini

aditus

alimenta lactea

recipiendī

Wareneingang

receiving area

aire de réception

zona de recepción de mercancías

zona di ricevimento delle merci

aditus mercēs

recipiendī

Haushaltsartikel

household products

produits d’entretien


artículos de limpieza

casalinghi

mercēs

reī domesticae

Gang

aisle

allée

pasillo

corsia

forus, -ī m.

Getränke

drinks

boissons

bebidas

bibite

pōtulenta,

-ōrum n.pl.

Verpackungsraum

display preparation area

aire de préparation de l’étalage

zona de preparación de productos

zona di preparazione dei prodotti

cella mercēs

praeparandī

Bier und Wein

beer and wine

bière et vin

cerveza y vino

birra e vino

cervēsia et vīnum

Gefrierschrank

reach-in freezer

armoire réfrigérée

vitrinas refrigeradas

vetrinette refrigerate apribili

armārium

refrīgerātōrium

Obst und Gemüse

fruits and vegetables

fruits et légumes

frutas y verduras

frutta e verdura

frūctūs et holera

Konserven

canned goods

conserves

conservas

scatolame

alimenta

cōnservāta

Kopfregal

end aisle display

tête de gondole

expositor de final de pasillo

espositore di fine corsia

pluteus forī

terminus

Einkaufswagen

shopping trolleys

chariots

carrito del supermercado

carrelli

carrulus

*ēmptōrius;

carrulus

*megalopōliī

Kassen

checkouts

caisses

cajas

casse

arcāria, -ōrum n.pl.

Körperpflege

health and beauty care

parapharmacie et cosmétique

perfumería y higiene personal

profumeria e igiene personale

hygiēnica et

cosmētica

Heimtierbedarf

pet food and supplies

produits pour animaux familiers

alimentos y artículos para animales

alimenti e prodotti per animali

alimenta et

subsidia

animālium


Backwaren

bakery

boulangerie

panadería

panetteria

pānificia, -ōrum n.pl.

Fertiggerichte ?

catering foods

produits de traiteur

precocinados

cibi pronti

cibī prōmptī

Käsetheke

cheese counter

comptoir des fromages

mostrador de quesos

banco dei formaggi

mēnsa (vēnālicia)

cāseāria


Tiefkühlprodukte

frozen foods

aliments congelés

congelados

surgelati

alimenta

congelāta

Kühlraum

frozen food storage

entreposage des produits

congelés

almacén de congelados

magazzino dei surgelati

horreum

*congelātōrium

Fertiggerichte ?

convenience food

aliments prêts-à-servir

productos en oferta

prodotti in offerta

cibī prōmptī

Regal

gondola

gondole

góndola

scaffale

pluteus, -ī m.

Fisch

seafood

poissonnerie

pescado

pesce

piscāria, -ōrum n.pl.

Kühlabteilung

cold storage chamber

chambre froide

cámara frigorifica

cella frigorifera

cella frīgorifica

[2.GELL.17,8,14]







Kasse

checkout

caisse

caja

cassa

arcārium, -ī n.

Registrierkasse

cash register

caisse enregistreuse

caja registradora

registratore di cassa

arca

*registrātōria

Kassiererin

cashier

caissière

cajera

cassiera

arcāria, -ae f.

Scanner

optical scanner

lecteur optique

escáner óptico

scanner ottico

*scandimentum

opticum

elektronisches Zahlungsterminal

electronic payment terminal

terminal de paiement électronique

terminal de pago electrónico

terminale per il pagamento elettronico

*terminal

solvendī

ēlectronicum

Einkaufstüten

carrier bags

sacs à provisions

bolsas

sacchetti

cucullī *ēmptōriī

Einpackhilfe

packer

aide de caisse

ayudante

aiutante

involūtor, -ōris m.;

involūtrīx, -īcis f.







p.182

Bauernhof

farmstead

ferme

granja

fattoria

praedium

rūsticum

Hühnerstall

hen house

poulailler

gallinero

pollaio

stabulum

gallīnārium

Geräteschuppen

machinery shed

hangar

cobertizo

rimessa

tugurium, -ī n.

instrūmentōrum

Scheune

barn

grange

granero

granaio

horreum, -ī n.

Zaun

fence

clôture

cerca

recinzione

saepēs, -is f.

Heuboden

hayloft

fenil

henil

fienile

fēnīle, -is n.

Weideland

pasture

pâturage

prado

pascolo

pāscua, -ōrum n.pl.

Brachacker

fallow land

jachère

barbecho

maggese

vervāctum, -ī n.

Wiese

meadow

prairie

pradera

prato

prātum, -ī n.

Futtergetreide

fodder corn

maïs fourrager

maíz forrajero

mais foraggero

farrāgō, -inis f.

Milchkammer

dairy

laiterie

vaquería

latteria

cella lactāria

Kuhstall

cowshed

étable

establo

stalla

būbīle, -is n.

Hochsilo

tower silo

silo-tour

silo

silo verticale

sīrus verticālis

[GROMAT.vet.225,8]

Flachsilo

bunker silo

silo-couloir

troje

silo orizzontale

sīrus lībrātus/

*horizontālis

[16.Jh., Kl.75]

Schweinestall

pigsty

porcherie

pocilga

porcile

suīle, -is n.

Bienenstock

beehive

ruche

colmena

arnia

alveārium, -ī n.

Auslauf

enclosure

enclos

cercado

recinto

saepīmentum, -ī n.

Obstgarten

orchard

verger

huerta

frutteto

pōmārium, -ī n.

Obstbaum

fruit tree

arbre fruitier

árbol frutal

albero da frutto

pōmus, -ī f.

Treibhaus

greenhouse

serre

invernadero

serra

tepidārium, -ī n.

Schafstall

sheep shelter

bergerie

cobertizo para ovejas

ovile

ovīle, -is n.

Wohnhaus

farmhouse

habitation

vivienda

casa colonica

vīlla rūstica

Hof

farmyard

cour

corral

cortile

cohors, cohortis f.;

aula, -ae f.

Gemüsegarten

vegetable garden

jardin potager

huerto

orto

(h)olerārium, -ī n.

[cfr http://archimedes.fas.

harvard.edu/cgi-bin/dict?name=

ls&lang=la&word=holerarium&

filter=CUTF8hŏlĕrārĭum (ŏlĕr-),

i, n. [id.], a vegetable-garden,

kitchen-garden: olerarium,

λαχανάριον, Gloss.]

Zierbaum

ornamental tree

árbol ornamental

árbol

ornamental

albero

ornamentale

arbor topiāria







p.183

Pilze

mushrooms

champignons

hongos

funghi

fungī, -ōrum m.pl.

Trüffel

truffle

truffe

trufa

tartufo

tūber,-eris n.

[PLIN.nat.19,33-35]

Holzohr, Judasohr, Holunderpilz, Mu-Err, Wolkenohren-

pilz

wood ear

oreille-de-Judas

oreja de Judas

orecchio di Giuda

(Auricularia auricula-judae =

= A. polytricha = A. auricula =

A.sambucina)

auricula Iūdae


Kaiserling

royal agaric

oronge vraie

oronja

ovolo buono

(Amanita caesarea)

amānīta caesárea

[ORIBASIUS, Synopsis 4,3

amanitae, -arum f.pl.;

cfr ANDRÉ , Lexique (1956),

p.26, s.v. amanitae;

cfr Gr.VL78,53: boletus,

cfr ANDRÉ, Les noms de plantes

(1985), p.37, s.v. boletus: „nom

de differents champignons

terrestres comestibles ou non“ ]

Echter Reizker,

Edelreizker

delicious lactarius

lactaire délicieux

mízcalo

agarico delizioso

[Lactarius deliciosus]

lactārius

dēliciōsus

Enoki,

Enokitake

enoki mushroom

collybie à pied velouté

seta enoki

collibia

(Flammulina velutipes

Sinice: 金針菇, Pinyin:

jīnzhēngū; Iaponice: えのき茸

enokitake; Coreanice:

팽이버섯, paengi beoseot );

Vietnamice: kim châm or

trâm vàng )

flammulīna

(velūtipēs),

G. flammulīnae

(velutípedis) f.








Austernseitling

oyster mushroom

pleurote en forme d’huître

orellana

gelone

(Pleurotus ostreatus)

pleurōtus

ostreātus

Zuchtchampignon

cultivated mushroom

champignon de couche

champiñón

fungo coltivato

(Agaricus spec.cult.)

agáricus cultus

[cfr ANDRÉ, Les noms de plantes

(1985), p.7: „agaricum, -i, n.

(-cus, -i, m., Oribase, Al.Trall.),

transcr. d’ἀγαρικόν, dérivé d’

Ἀγαρία, région de Sarmatie

(Diosc.3,1). Depuis Scr.Larg.

Pour l’identification,

cf. G.Maggiuli, Nomenclatura

micologica latina, p.85-96:

1.Champignons orientaux de la

famille des Polyporées (Fomes

officinalis Bredasola, Polyporus

sulphureus Fries), Pline, 16,33;

25,103 (cf.Dios.gr.3,1); Oribase,

syn.1,17; Ps.-Th.Prisc., simpl.13

2.racine de Bryone

(Bryonia dioica Jacq.) dans Isid.,

orig.17,9,84; ...]“

grasgrüner Täubling

green russula

russule verdoyante

rusula verde

verdone

(Russula aeruginea)

rússula aerūgínea

Morchel

morel

morille

morilla

spugnola

(Morchella spec.)

+morchella, -ae f.

Steinpilz

edible boletus

cèpe

boleto comestible

porcino

(Boletus edulis)

bōlētus edūlis

Schiitakepilz

shiitake

shiitake

shiitake

shiitake

(Lentinula edodes = Lentinus

edodes)

(sinice  香菇 / 冬菇,

iaponice 椎茸) –

*lentīnula, -ae f.

Pfifferling

chanterelle

chanterelle commune

rebozuelo

cantarello

(Cantharellus cibarius)

cfr ANDRÉ, Lexique (1956),

p.69: „*cantharella,-ae,f., dimin.

de cantharus ‚gobelet, vasque’

postulé par les langues romanes,

cf. M.L.1612, pour:

1)un Champignon, fr. chanterelle

(pour son chapeau en gobelet). ...“

*cantharella,

-ae f.;

*cantharellus,

-ī m.

Meeresalgen

seaweed

algues

algas

alga marina

algae marīnae

Arame

arame

aramé

arame

arame

(Eisenia bicyclis = Ecklonia b.)

[sino-iaponice 荒布;

cfr Helmut Genaust,

Etymologisches Wörterbuch der

Pflanzennamen, p.223: „Eisénia:

Gatt. der Braunalgen (Ord. der

Laminariales): unerklärt, wenn

nicht wie der bekannte Mist- oder

Dungwurm Eisenia foetida – nach

dem dt. Zoologen Gustav Adolf

Eisen (+1940) bennant“.]

cfr substantia organica „Eisenin“,

quod polypeptidum inest huic

algae.

*eisénia, -ae f.

Wakame

wakame

wakamé

wakame

wakame

(Undaria pinnatifida)

(sino-iaponice: 若布, 和布 vel

わかめ , coreanice: 미역

miyok)

alga undāria


Kombu

kombu

kombu

kombu

kombu

(Saccharina japonica =

Laminaria japonica)

Kombu = Konbu (iap.昆布),

in Corea dashima oder haidai

chin. 海带.

alga saccharīna;

alga lāmināria

Spirulina

spirulina

spirulina

espirulina

spirulina

(Spirulina spec.)

*spīrulīna, -ae f.

Irisch Moos

Knorpeltang

Irish moos

mousse d’Irlande

Irish moss

muschio d’Irlanda

(Chondrus crispus)

chondrus crispus


Hijiki

hijiki

hijiki

hijiki

hijiki

(Sargassum fusiforme = Hizikia

fusiformis)

(iap.ヒジキ, 鹿尾菜 =

羊栖菜, hijiki?)

sargassum, -ī n.

(fūsifōrme)

Meersalat

sea lettuce

laitue de mer

lechuga marina

lattuga marina

(Ulva lactuca)

[cfr ANDRÉ, Les noms de

plantes...(1985), p.275: „ulua, -ae

, f. sans étymologie. Depuis Caton:

1.Terme général désignant des

plantes des marécages ...

2.ulva marina: Algues marines

(Ulva lactuca L., U. latissima L.,

etc.), CGL.5,592,3 ]...“

ulva, -ae f.

(marīna)

Agar-Agar

agar-agar

agar-agar

agar-agar

agar-agar

(vox originis malaiicae; genus

gelatinae ex algis confectum).

*ágar, ágaris n.

Nori

nori

nori

nori

nori

(Porphyra yezoensis, P. tenera)

(iaponice 海苔 = のり,

coreanice kim).

alga pórphyra

Dulse

dulse

rhodyménie palmé

dulse

dulse

(nomen algae originis Hibernicae)

(Palmaria palmata, nomen prius:

Rhodymenia palmata )

alga palmāta

p.184






Gemüse

vegetables

légumes

hortalizas

ortaggi

holera, -um n.pl.

Zwiebelgemüse

bulb vegetables

légumes bulbes

bulbos

ortaggii da bulbo

holera bulbācea

(2.PLIN.nat.21,170)

Lauch

leek

poireau

puerro

porro

porrum, -ī n.

Frühlingszwiebel

green onion

oignon vert

cebolla tierna

cipolla verde

(Allium fistulosum, syn.

A.altaicum, A .ceratophyllum,

Cepa sissilis = C. ventricosa)

āllium fistulōsum


Schalotte

shallot

échalote

chalote

scalogno

(Allium ascalonium)

āllium

ascalōnium

Wassernuss

water chestnut

châtaigne d’eau

castaña de agua

castagna d’acqua

(Trapa natans)

(Genaust, op.mem., p.651sq.:

Trápa <Wassernuß>: Name von

L. aufgrund der Neubestimmung

von Tribulus aquaticus <Wasser

nuß, Trapa natans> (C.Bauhin,

Pinax 194; J.Bauhin III 3.38,775

als Pendant zu Tribulus terrestris,

J.Bauhin II 17.352), <frz.trappe

Fußangel, Falle> (entlehnt aus

anfrk. trappa <ds.>: vgl.

calcitrapa); bezogen auf die zu

dornartigen Hörnern an der

einsamigen Nuß auswachsenden,

bleibenden Kelchblätter...“

*trapa, -ae f.

Knoblauch

garlic

ail

ajo

aglio

āllium, -ī n.

Schnittlauch

chive

ciboulette

cebollino

erba cipollina

(Allium schoenoprasum)

porrum sectile

[IUV.3,293]; porrum

sectīvum

[COLUM.11,3,30]

Gemüsezwiebel

yellow onion

oignon jaune

cebolla amarilla

cipolla di Spagna

cēpa flāva

weiße Zwiebel

white onion

oignon blanc

cebolla blanca

cipolla bianca

cēpa alba

Perlzwiebel

pickling oignon

oignon à mariner

cebolleta

cipollina

(Allium ampeloprasum cult.)

cēpula

salgamāria

[1.;PALLAD.3,24,2;

2.cfr salgamarius, -i m.

COLUM.12,56,1 ]

Knollengemüse

tuber vegetables

légumes tubercules

tubérculos

ortaggi da tubero

holera tūberāta

[2.FEST.181(a),24];

holera

*tūberifera


Maniok

cassava

manioc

mandioca

manioca

(Manihot esculenta)

*cassāva, -ae f.

[Heinr.Nik.HERBERT:

De cassavae amarae

Surinamensis radice. Marburg

1753]; manioca, -ae f.

[Eg.L 82,268]

Knollenziest, chinesische Artischocke, japanische Kartoffel, Knollenkartoffel

crosne

crosne

crosne

crosne

(Stachys affinis = St. sieboldii =

St. tuberifera)

(herba)

stachys,

stachy/-os/-is/-dis f.

(tūberifera)

De declinatione v. Stearn,

Botanical Latin (1967), p.66 n.1;

p.517 s.v. stachy-. Declinatio

Graeca G.sg. stachyos, sed

botanistae moderni praeferunt

formam genitivi, quae est

stachydis.


(cibus)

tūber stachydis

Taro,

Wasserbrotwurzel

taro

taro

taro

taro

(Colocasia esculenta)

cfr ANDRÉ, Les noms de plantes

eqs.(1985), p.71: „colocāsium

(-eum), -i, n., et colocāsia,-ae,f.,

emprunt au gr. κολοκάσιον et

κολοκασία, sans étymologie;

depuis Virgile: 1.Colocase

(Colocasia antiquorum Schott.),

Col.8,15,4; Pline,21,87 (in fine)

et 174; Mart.13,57; Apic.3,4,2;

6,9,9; 7,17; Pallad.3,24.14 (-sei

bulbos).“

colocāsia, -ae f.

(ēsculenta)

Jicama

jicama

jicama

jícama

 [ˈxikama]

jicama

(Pachyrhizus erosus)

Nomen vernaculum ducitur e

lingua Aztecorum Nahuatlica:

xicamatl, [ʃiˈkamatɬ].


*pachyrhizus,

-ī m.

Süßkartoffel

sweet potato

igname

batata

patate americana

(Ipomoea batatas)

*batāta, -ae f.

[1516, P.MARTYR 66,

100; → Pal.39,27 ]

Topinambur

Jerusalem artichoke

topinambour

aguaturma

topinambur

(Helianthus tuberosus)

tūber hēlianthī

http://de.wikipedia.org/wiki/Topinambur

...Überlebende einer

Hungersnot unter franzö-

sischen Auswanderern in

Kanada/Nordamerika

Schickten 1610 einige der

unbekannten Knollen, die ihnen das Leben gerettet hatten, nach Europa. So kam sie auch 1612 nach Paris sowie in den Vatikan als Sammelplatz für Wunder aller Art. Fälschlicherweise benannten die Franzosen die Indianerkartoffel nach einem brasilianischen Indianerstamm, der zufällig gerade zu Besuch

war: topinambour. Parallel

einigten sich päpstliche

Gärtner auf girasole

articiocco (Sonnenblumen-

Artischocke). Durch Volks-

etymologie wurde aus

girasole im englischen

Sprachraum die Bezeich-

nung Jerusalem-

Artischocke...“


Kartoffel

potato

pomme de terre

patata

patata

(Solanum tuberosum)

pōmum terrestre


p.185






Stengel- und Sprossengemüse

stalk vegetables

légumes tiges

hortalizas de tallos

ortaggi da fusto

holera *stipifera

[2.VÁCZY p.497,988]

holera *stipitāta

[2.VÁCZY p.497,988]

Spargel

asparagus

asperge

espárrago

asparago

asparagus, -ī m.

Spitze

tip

pointe

punta

punta

apex, -icis m.

Stange

spear

turion

turión

turione

turiō,-ōnis m.

[COLUM.12,50,5]

Bund

bundle

botte

manojo

mazzo

fascis, -is m.

Mangold,

Römerkohl,

Beißkohl

Swiss chard

bette à carde

acelga

bietola da coste

(Beta vulgaris subsp. vulgaris

var. vulgaris = B. v. var. cicla)

cfr Genaust, op.mem., p.156:

cícla (Beta vulgaris convar.)

Blatt,-Stielmangold›: Name

vorlinn. als Beta alba, vel

pallescens, quae Sicula et Cicla

officinarum, C.Bauhin, Pinax

118; Moris.Hist.2,596; Beta

Sicula, seu Syriaca platineuros

alba, Moris.Hist.2,596; die

weitere Herkunft dieses Namens

ist allerdings unsicher, viell.

wegen der vermuteten Herkunft

der Sippe zu lat. Siculus

sizilisch›, (nicht *ciclus,

Boe.229, Za.622)..“

(bēta) cicla, -ae f.

Blatt

leaf

feuille

hoja

foglia

folium, -ī n.

Rippe

rib

carde

tallo

costa

costa, -ae f.

Kohlrabi

kohlrabi

chou-rave

colinabo

cavolo rapa

(Brassica oleracea L. convar.

acephala (DC.) Alef. var.

gongylodes L.)

cfr ANDRÉ, Les noms de plantes

eqs.(1985),p.169: „nāpocaulis,-is,

m., composé de nāpus + caulis;

cf. catal. napicol; Sofer, Lat. und

Roman.., p.149: Chou-rave,

Chou-navet (variété de Brassica

oleracea L.), Isid., orig.17,10,9.“

nāpocaulis, -is m.;

cfr Genaust, op.mem., p.136:

caulorápa (Brassica oleracea

convar.) ‹Kohlrabi›: Name zuerst

als Brassica caulorapa, Bauhin

II 21,829 = Brassica gongyloides,

C.Bauhin, Pinax II 1: Moris,Hist.

2,208; zu gr. kaulós und lat. rāpa

Rübe› (s. rapa).“

+caulorāpa, -ae f.

Kardone,

Spanische Artischocke, Gemüse-artischocke

cardoon

cardon

cardo

cardo

(Cynara cardunculus cult.)

cfr ANDRÉ, Le noms de plantes...

eqs.p.49: „cardō,-ōnis f. ....

Chardon en general, dont: ...

3.Cardon (Cynara cardunculus L.),

CGL.3,544,17; 620,19;

dit aussi cardō rūsticus, CGL.3,588,30.

cardō, -ōnis f.

Bambussprosse

bamboo shoot

pousse de bambou

brote de bambú

germoglio di bambù

prōpāgo/ germen

*bambūsae

Fenchel

fennel

fenouil

hinojo

finocchio

fēniculum, -ī n.

[PLIN.nat19,173; 20,254; 256sq.

cfr ANDRÉ, Les noms...,p.103,s.v.

Fenouil (Foeniculum vulgare

Gaertn.)“]

Stiel

stalk

tige

tallo

fusto

stīpes, -itis m.

Knolle

bulb

bulbe

bulbo

bulbo

bulbus, -ī m.

Stangensellerie

celery

céleri

apio

sedano

apium, -ī n.

Stange

branch

branche

tallo

costa

rāmus, -ī m.

Stielgrund

head

pied

base

cespo

pēs, pedis m.

Farnspitze

fiddlehead fern

crosse de fougère

helecho canela

fronda arrotolata

*frondula (filicis)

involūta

[1.cf. Antoine Jacques

L. Jourdan, Dictionnaire des

termes usités dans les sciences

naturelles. Paris 1834, p.523]


Rhabarber

rhubarb

rhubarbe

ruibarbo

rabarbaro

cfr ANDRÉ, Les noms...,p.216sq.

reubarbarum, -ī n..

reum (-ī)

Ponticum

rāponticum, -ī n.


p.186






Blattgemüse

leaf vegetables

légumes feuilles

verduras de hojas

ortaggi da foglia

holera foliāta n.pl.

Friséesalat

leaf lettuce

laitue frisée

lechuga rizada

insalata riccia

lactūca crispa

http://www.plantnames.unimelb.

edu.au/Sorting/Lactuca.html

Lactuca sativa L. (Crispa Group)

FRENCH :  Laitue à couper,

Laitue frisée.“

Romagna-Salat,

Kochsalat, Römischer Salat

cos lettuce

romaine

lechuga romana

lattuga romana

lactūca Rōmāna

Spargelsalat

celtuce

laitue asperge

lechuga de tallo

lattuga asparago

(Lactuca sativa var. angustana)

(var. asparagina)

lactūca

asparagīna

Meerkohl

sea kale

chou marin

col marina

cavolo marittimo

(Crambe maritima)

crambē maritima

Riesenkohl

collards

chou cavalier

berza

gramigna crestata

(Brassica oleracea acephala

cult.)

brassica acephala

Eskariol,

Glatte Endivie, Winterendivie

escarole

scarole

escarola

scarola

(Cichorium endivia

var. latifolium)

endivia lātifolia

Kopfsalat

butterhead lettuce

laitue pommée

lechuga de cogollo

lattuga cappuccina

lactūca capitāta

Eisbergsalat,

Eissalat, Knacksalat, Krachsalat, austriacē: Bummerlsalat

iceberg lettuce

laitue iceberg

lechuga iceberg

lattuga iceburg

http://de.wikipedia.org/wiki/Eisbergsalat

Der Eisbergsalat gehört zur

Familie der Korbblütler

(Asteraceae) und besitzt einen

geschlossenen, kohlartigen

Kopf; die Blätter sind sehr fest

und bleiben auch noch nach

der Zubereitung sehr knackig.

Eisbergsalat hat einen frischen

herzhaften Geschmack.

Der Name trägt der Tatsache

Rechnung, dass der Salat zur

Frischhaltung früher auf Eis

lagernd transportiert wurde.“

lactūca crepāx

[2.MAECENAS in Sen.ep.114,5]

Recordor Caelestem Eichenseer

olim propter iter Papae Iohannis

Pauli II. Germanicum ab Hansâ

Aeronauticâ („Lufthansa“)

rogatum, ut indicem ciborum

Pontificis Maximi causâ in

Latinum converteret, genus

lactucae ‚Eisbergsalat’ hôc

nomine Latino appellavisse.

Radicchio

radicchio

chicorée de Trévise

achicoria de Treviso

radicchio

(Cichorium intybus var. foliosum)

cichorium

foliōsum

Zierkohl

ornamental kale

chou laitue

col ornamental

cavolo ornamentale

(Brassica oleracea var. acephala)

Grünkohl

curly kale

chou frisé

col rizada

cavolo riccio

brassica crispa

Weinblatt

vine leaf

feuille de vigne

hoja de parra

pampino

pampinus, -ī m.

Rosenkohl

Brussels sprouts

choux de Bruxelles

coles de Bruselas

cavolini di Bruxelles

brassica

gemmifera

Rotkohl

red cabbage

chou pommé rouge

col lombarda

cavolo rosso

brassica rubra

Weißkohl

white cabbage

chou pommé blanc

col repollo

cavolo bianco

brassica alba

Wirsing

savoy cabbage

chou de Milan

col rizada de otoño

cavolo verzotto

brassica bullāta

Kohl

green cabbage

chou pommé vert

col verde; repollo verde

cavolo verza

brassica viridis

Chinakohl

pe-tsai

pe-tsai

col china

pe-tsai

brassica

*pechinēnsis

Pak-choi

pak-choi

pak-choi

pak-choi

pak-choi

brassica sīnēnsis

Portulak

purslane

pourpier

verdolaga

porcellana

portulāca, -ae f.

[COLUM.12,13,2]

Nessel

nettle

ortie

ortiga

ortica

urtīca, -ae f.

Brunnenkresse

water cress

cresson de fontaine

berro

crescione

nāsturcium

aquāticum

Feldsalat

corn salad

mâche

colleja

valerianella

valeriānella, -ae f.

Rauke

rocket

roquette

ruqueta

rucola

erūca, -ae f.

Spinat

spinach

épinard

espinaca

spinacio

spīnācia, -ae f.

Gartenkresse

garden cress

cresson alénois

berros de jardin

crescione d’orto

nāsturcium, -ī n.;

lepidium, -ī n.

Garten-Sauerampfer

garden sorrel

oseille

acedera

acetosa

rumex, -icis f.

krause Endivie

curly endive

chicorée frisée

escarola rizada

indivia riccia

endivia crispa

Chicorée

chicory

endive

endivia

insalata belga

intibum, -i n.

Blütengemüse

inflorescent vegetables

légumes fleurs

inflorescencias

ortaggi da infiorescenza

flores holeracei

Blumenkohl

cauliflower

chou-fleur

coliflor

cavolfiore

brassica

cauliflora

Broccoli

broccoli

brocoli

brécol

broccolo

brassica Italica

China-Broccoli

Gai-lohn

Gai lon

brécol chino

Gai-lohn

brassica

*albíglabra

Rübenspross

broccoli raab

brocoli italien

nabiza

cime di rapa

cŷma rāpae

Artischocke

artichoke

artichaut

alcachofa

carciofo

cinara, -ae f.

Fruchtgemüse

fruit vegetables

légumes fruits

hortalizas de fruto

ortaggi da frutto

holera frūctuāria

Avocado

avocado

avocat

aguacate

avocado

(Persea americana = P. gratissima)

etymon: in lingua Nahuatl

ahuacatl’ significat ‚testiculum’.

Haec vox in vetustiorem linguam

Hispanicam introducta per

etymologiam popularem mutata est

in formam „avocado“, quae in

linguam theodiscam est recepta.

Modernum autem nomen

Hispanicum est „aguacate“, quod

directe ex Nahuatlica linga est

sumpta.

persea, -ae f.

[Zander 72,396]

etymon v. Genaust

Tomate

tomato

tomate

tomate

pomodoro

lycopersicum, -ī n.

etymon v. Genaust

Kirschtomate

currant tomato

tomate en grappe

tomate en rama

pomodorini a grappolo

lycopersica

*cerasina

Tomatillo

tomatillo

tomatillo

tomatillo

tomatillo

phŷsalis

*mexicāna

Olive

olive

olive

aceituna

oliva

olīva, -ae f.

gelber Paprika

yellow sweet pepper

poivron jaune

pimiento dulce amarillo

peperone giallo

*capsicum

flāvum

grüner Paprika

green sweet pepper

poivron vert

pimiento dulce verde

peperone verde

*capsicum

viride

roter Paprika

red sweet pepper

poivron rouge

pimiento dulce rojo

peperone rosso

*capsicum

rubrum

Pfefferschote

chilli

piment

chile

peperoncino

*capsicum, -ī n.

Okraschote

okra

gombo

gombo, quingombó

gombo

*abelmoschus,

-ī m.

Einlegegurke

gherkin

cornichon

pepinillo

cetriolino

cucumis

condītīvus

Gurke

cucumber

concombre

pepino

cetriolo

cucumis,

cucumeris m.

kernlose Salatgurke

seedless cucumber

concombre sans pépins

pepino sin pepitas

cetriolo senza semi

cucumis

sēminum

expers

Wachskürbis

wax gourd

melon d’hiver chinois

calabaza de China

zucca bianca

cucurbita

*Benincasāna

http://de.wikipedia.org/

wiki/Wachsk%C3%Bcrbis

...Der Wachskürbis

(Benincasa hispida),

auch Wintermelone

genannt, ist eine

Pflanzenart aus der

Familie der Kürbis

gewächse (Cucurbita-

ceae), deren Früchte

in Asien als Gemüse

verwendet werden.

Sie ist die einzige Art

der Gattung Benincasa.

Innerhalb der Familie

wird die Gattung Benin-

casa in die Unterfamilie

Cucurbitoideae und in die

Tribus Benincaseae gestellt.

Die nächst verwandte

Gattung ist Praecitrullus.

Benannt wurde die

Gattung 1818 von Gaetano

Savi nach einem

italienischen Grafen

Benincasa, einem Förderer

der Botanik. Das Art-

Epitheton hispida bezieht

sich auf die behaarten

Blätter und Früchte.

Zuvor war die Art von

Thunberg als Cucurbita

hispida zu den

Kürbissen (Cucurbita)

gestellt worden...“


.

Aubergine

aubergine

aubergine

berenjena

melanzana

*melongēna, -ae f.

Gartenkürbis

marrow

courge

calabacín

zucchina

cucurbita, -ae f.

Bittermelone

bitter melon

margose

pepino amargo

melone amaro

*charantia, -ae f.

Patisson

pattypan squash

pâtisson

calabaza bonetera amarilla

zucca pasticcina

cucurbita

*Patisoniāna

Krummhalskürbis

crookneck squash

courge à cou tors

calabaza de cuello retorcido

zucca torta

cucurbita

*curvicollis

gelbe Zucchini

straightneck squash

courge à cou droit

calabaza de cuello largo

zucca a collo allungato

*cucurbitula

flāva

Chayote

chayote

chayote

chayote

chayote

*sechium, -iī n.

Kürbis

pumpkin

citrouille

calabaza común

zucca

cucurbita, -ae f.

Spaghettikürbis

spaghetti squash

courge spaghetti

calabaza romana

zucca spaghetti

cucurbita

*spacellīna

Eichelkürbis

acorn squash

courgeron

calabaza bonetera

zucchetta

cucurbita

glandācea


Patisson-Kürbis


autumn squash


potiron


cidra cayote


melone invernale


cucurbita

autumnālis

Wurzelgemüse

root vegetables

légumes racines

raíces

ortaggi da radice

holera rādīcāria

Meerrettich

horseradish

raifort

rábano blanco

barbaforte

armorācium,

-iī n.

Schwarzrettich

black radish

radis noir

rábano negro

ravanello nero

raphanus niger

Radieschen

radish

radis

rábano

ravanello

rādīcula, -ae f.

[CELS.2,18,5]

Haferwurz

salsify

salsifis

salsifí

salsefica

tragopōgōn

porrifolius

Karotte

carrot

carotte

zanahoria

carota

carōta, -ae f.

Schwarzwurzel

black salsify

scorsonère

escorzonera

scorzonera

*scorzonēra, -ae f.

Pastinake

parsnip

panais

chirivía

pastinaca

pastināca, -ae f.

Rettich

daikon

radis oriental

rábano daikon

rafano giapponese

raphanus

Iapōnicus

Klettenwurzel

burdock

bardane

bardana

bardana

rādīx lappae

rote Beete

beetroot

betterave

remolacha

barbabietola

bēta rubra

Rübe

turnip

navet

nabo

rapa

rāpa, -ae f.

Knollensellerie

celeriac

céleri-rave

apio nabo

sedano rapa

apium rāpāceum

Kohlrübe

swede

rutabaga

nabo sueco

navone

rāpa nāpī

Tannia, Malanga

malanga

malanga

malanga

malanga

*xanthosōma,

-atis n.

p.190






Hülsenfrüchte

legumes

légumineuses

legumbres

legumi

legūmina, -um

n.pl.

blaue Luzerne

alfalfa

luzerne

alfalfa

erba medica

+medicāgō,

-inis f.

Lupine

lupine

lupin

altramuz

lupino

lupīnus, -ī m.

Linsen

lentils

lentilles

lentejas

lenticchie

lentēs, -ium f.pl.

Erdnuss

peanut

arachide

cacahuete

arachide

*arachis,

arachidis f.

dicke Bohnen,

Saubohne,

Pferdebohne

broad beans

fèves

habas

fave

faba, -ae f.

Erbsen

peas

pois

guisantes

piselli

pisa, -ōrum n.pl.

Kichererbsen

chick peas

pois chiches

garbanzos

ceci

cicer, -eris n.

gespaltene Erbsen

split peas

pois cassée

guisantes partidos

piselli secchi spaccati

pisa diffissa

grüne Erbsen

green peas

petits pois

guisantes

piselli

pisa viridia

Zuckererbsen

mangetout

pois mange-tout

guisantes mollares

piselli mangiatutto

pisa sapidissima

Bohnen

dolichos beans

doliques

dolichos

dolichi

dolichos, -ī m.

[PLIN.nat.16,244]

schwarzäugige Bohne

black-eyed pea

dolique à œil noir

judías de ojo

fagiolo dall’occhio nero

dolichos

*melanops

Helmbohne

lablab bean

dolique d’Égypte

judía de Egipto

fagiolo egiziano

dolichos Aegyptia

Spargelbohne

yard-long bean

dolique asperge

judía china larga

fagiolo asparagio

dolichos

asparagīnus

p.191






Bohnen

beans

haricots

judías

fagioli

phaseolī,
-ōrum m.pl.

grüne Bohne

green bean

haricot vert

judías verdes

fagiolino

phaseolus viridis

Wachsbohne

wax bean

haricot jaune

judía amarilla

fagiolino giallo

phaseolus flāvus

römische Bohne

roman bean

haricot romain

judía romana

fagiolo romano

phaseolus

Rōmānus

Asukibohne

adzuki bean

haricot adzuki

judía adzuki

fagiolo adzuki

phaseolus

asukiānus

Feuerbohne

scarlet runner bean

haricot d’Espagne

judía pinta

fagiolo di Spagna

phaseolus

Hispānicus

Mungobohne

mung bean

haricot mungo

judía mungo

fagiolo mungo

*mungō, -ōnis m.

(phaseolus)

Limabohne

Lima bean

haricot de Lima

judía de Lima

fagiolo de Lima

phaseolus lūnātus

Pintobohne

pinto bean

haricot pinto

judía roja

fagiolo pinto

phaseolus pictus

rote Kidneybohne

red kidney bean

haricot rouge

judía roja

fagiolo borlotto

phaseolus ruber

rēnifōrmis

schwarze Mungobohne

black gram

haricot mungo à grain noir

judía mungo negra

fagiolo mungo nero

*mungō niger

schwarze Bohne

black bean

haricot noir

judía negra

fagiolo nero

phaseolus niger

Sojabohnen

soybeans

graine de soja

semillas de soja

semi di soia

glycinē *soiāna

Sojasprossen

soybean sprouts

germes de soja

brotes de soja

germogli di soia

germina *soiāna

Flageolet-Bohne

flageolet

flageolet

frijol

fagiolo cannellino

phaseolus

*cannulīnus







p.192






Obst

fruits

fruits

frutas

frutti

frūctūs,

-uum m.pl.

Beeren

berries

baies

bayas

bacche

bācae, -ārum f.pl.

Johannisbeere

redcurrant

groseille à grappes

grosella

ribes

+ribēsium, -iī n.

schwarze Johannisbeere

blackcurrant

cassis

grosella negra

ribes nero

+ribēsium nigrum

Stachelbeere

gooseberry

groseille à maquereau

grosella espinosa

uvaspina

+grossulāria, -ae f.

Weintraube

grape

raisin

uva

uva

ūva, ae f.

Heidelbeere

blueberry

bleuet

arándano

mirtillo

vaccīnium, -iī n.

Heidelbeere

bilberry

myrtille

arándano negro

mirtillo

vaccīnium nigrum

rote Heidelbeere

red whortleberry

airelle

arándano rojo

mirtillo rosso

vaccīnium

rubrum

Blasenkirsche, Judenkirsche Physalis

alkekengi

alkékenge

alquequenje

alchechengi

acinī herbae

vēsīcāriae;

acinī phŷsalidis

planta:

vēsīcāria, -ae f.

phŷsalis, -idis f.

[PLIN.nat.21,177…cui

acini coccini, granosi in

folliculis, halicacabon

vocant, alii callion, nostri

autem vesicariam…]

nomen botanicum :

Physalis alkengi

Preiselbeere

cranberry

canneberge

arándano agrio

mirtillo palustre

ūva Īdaea

Himbeere

raspberry

framboise

frambuesa

lampone

rōbum Īdaeum

Brombeere

blackberry

mûre

moras

mora

rōbum, -ī n.

Erdbeere

strawberry

fraise

fresa

fragola

frāgum, -ī n.

Steinfrüchte

stone fruits

fruits à noyau

drupas

drupe

drupa, -ae f.

Pflaume

plum

prune

ciruela

prugna

prūnum, -ī n.

Pfirsich

peach

pêche

melocotón

pesca

mālum Persicum

Nektarine

nectarine

nectarine

nectarína

nettarina

persicum

dūracinum

[cfr Georges lat.-dt. I,

col.2317: „duracina

persica – die beste Art

Pfirsiche, wahrscheinlich

unsere Nektarine“.]

Aprikose

apricot

abricot

albaricoque

albicocca

(pōmum)

armeniacum

[COLUM.5,10,19;

PLIN.nat15,41]

Kirsche

cherry

cerise

cereza

ciliega

cerasum, -ī n.

Dattel

date

datte

dátil

dattero

dactylus, -ī m.

p.193






Trockenfrüchte

dry fruits

fruits secs

frutas secas

frutti secchi

frūctūs siccātī

Macadamianuss

macadamia nut

noix de macadamia

nuez de macadamia

noce di macadamia

nux Macadāmia

Gingkonuss

ginkgo nut

noix de ginkgo

nuez de ginkgo

noce di ginco

nux *gincōnis

Pistazie

pistachio nut

pistache

pistacho

pistacchio

pistacium, -iī n.

Pinienkern

pine nut

pignon

piñón

pinolo

nux pīnea;

nucleus pīneus

Kolanuss

cola nut

noix de cola

nuez de cola

noce di cola

nux *colae

Pecannuss

pecan nut

noix de pacane

pacana

noce di pecan

nux *pecana

http://de.wikipedia.org/wiki/Pekannuss

Der Pekannussbaum

(Carya illinoinensis),

(Syn.: Carya illinoensis

(Wangenh.) K. Koch,

orth. var., Carya olivi-

formis (Michx.) Nutt.,

Hicoria pecan (Marsh.)

Britt., Carya pecan

(Marsh.) Engl. et

Graebn. non (Walt.)

Nutt) ist eine nordameri-

kanische Baumart aus

der Familie der Walnuss-

gewächse (Juglandaceae),

die die gleichnamigen

Früchte liefert.“

Cfr http://www.etymon

line.com/index.php?term

=pecan:

Pecan 1712, paccan

"the pecan tree," or a

related hickory, from Fr.

pacane, from an

Algonquian word meaning

"nut" (cf. Cree pakan

"hard-shelled nut,"

Ojibwa bagaan,

Abenaki pagann,

Fox /paka:ni/).“ 


Cashewkern

cashew

noix de cajou

anacardo

noce di acagiù

*anacardium,

-iī n.

...Der Kaschubaum

(Anacardium occiden-

tale), auch Kaschu,

Acajubaum oder

Nierenbaum genannt,

ist ein zur Familie der

Sumachgewächse

(Anacardiaceae)

gehöriger Baum.

Er wächst in

tropischem Klima und

trägt Kaschuäpfel und

Kaschukerne. Wesentlich

öfter verwendet man

die englische Schreib-

weise Cashew. Portu-

giesen entdeckten

diesen Baum als erste

Europäer im Nord-

osten Brasiliens.

Kaschu leitet sich

über den portugie-

sischen Namen Caju

oder auch Cajueiro

aus dem indianischen

Tupi Acaju „Nieren-

baum“ (wahrschein-

lich wegen der Form

der Kerne) ab...“

Mandel

almond

amande

almendra

mandorla

amygdala, -ae f.

Haselnuss

hazelnut

noisette

avellana

nocciola

nux Abellāna

Walnuss

walnut

noix

nuez

noce

iuglāns, iuglandis f.

Kokosnuss

cocoanut

noix de coco

coco

noce di cocco

āriēra, -ae f.

[PLIN.nat.12,24: ariera falso

habetur pro Musa (banana)

aut pro Artocarpo integrifolia

(jackfruit), cfr GROSS, VOX

LATINA, De arbore pala et

pomo ariera];

nux *cocoīna

Esskastanie

chestnut

marron

castaña

castagna

castanea, -ae f.

Buchecker

beechnut

faine

hayuco

faggiola

fāgum, -i n.

(PLIN.nat.17,18)

Paranuss

Brazil nut

noix du Brésil

nuez de Brasil

noce del Brasile

nux Brasiliāna


Der bis zu 50 Meter hohe

Paranussbaum

(Bertholletia excelsa) gehört

zu den Topffruchtbaumge-

wächsen (Lecythidaceae).

Den botanischen Gattungs-

namen Bertholletia erhielt

der Baum zu Ehren des

französischen Chemikers

Claude Louis Berthollet

(1748–1822). Die Samen

sind als Paranuss, auch

Amazonasmandel oder

Amazonaskastanie

(portugiesisch: Castanha-do

-brasil oder Castanha-do-

pará) bekannt, benannt nach

dem brasilianischen Bundes

staat Pará.

Apfelfrüchte

pome fruits

fruits à pépins

frutas pomo

pomi

pōma, -ōrum n.

Birne

pear

poire

pera

pera

pirum, -ī n.

Quitte

quince

coing

membrillo

mela cotogna

mālum cydōneum

Apfel

apple

pomme

manzana

mela

mālum, -ī n.

Mispel

medlar

nèfle du Japon

nispero

nespola del Giappone

mespilum, -ī n.

p.194






Zitrusfrüchte

citrus fruits

agrumes

cítricos

agrumi

frūctūs citreī

Zitrone

lemon

citron

limón

limone

citrum, -ī n.

Kumquat

kumquat

kumquat

naranja china

kumquat

*fortūnella, -ae f.

Die Kumquats

(Fortunella), auch irre-

führend als Zwergorangen

bezeichnet, sind eine Pflan-

zengattung in der Familie

der Rautengewächse (Ruta-

ceae). Sie sind eng ver-

wandt mit den Zitruspflan-

zen, die ebenfalls zu den

Rautengewächsen zählen.

Die Früchte der Kumquat

sind pflaumenförmig und

von höchstens 4 cm Länge

mit gelb-orangefarbener

Schale. Die Bezeichnung

Kumquat“ leitet sich von

der kantonesischen Aus-

sprache gam gwat von

金橘 (hochchinesisch jīnjú)

ab, das „goldene Orange“

bedeutet. In kantonesisch-

sprachigen Gebieten wird

gam gwat allerdings mit

den Schriftzeichen 柑橘

(„Mandarinen-Orange“,

hochchin. gānjú) geschrie-

ben[1].

Limette

lime

lime

lima

limetta

*līmunculus, -ī m. (limo, -onis m., cfr pulmunculus/pulmo, carbunculus/carbo)


Orange

orange

orange

naranja

arancia

+arancium, -iī n.

Mandarine

mandarin

mandarine

mandarina

mandarino

citrum nōbile

Bergamotte

bergamot

bergamote

bergamota

bergamotto

1.citrum

*bergamium

2.pirum nōbile

http://de.wiktionary.org/

wiki/Bergamotte

[1] Botanik: Ein baum-

förmiges Rautengewächs

(Zitrusgewächs) mit leicht

gelben, sehr bitter

schmeckenden Früchten

(wissenschaftlicher Name:

Citrus bergamia), die vor

allen Dingen in Italien

(Kalabrien) angebaut wird

[2] Botanik: Birnensorten

mit nahezu kugelförmigen

Früchten und einem

würzigen Geschmack.

Der Name stammt vom

Türkischen Begriff

"beg-armūdi" (deutsch:

die Birne des Herrn

oder Herrenbirne; armūdi =

Birne, beg (heute bey) =

Herr, Fürst (dies möglicher

weise wegen ihrer Qualität

seigenschaften), der laut-

malerisch in Anlehnung an

das italienische Toponym

Bergamo umgebildet

wurde.“

Grapefruit

grapefruit

pomelo

toronja

pompelmo


Pampelmuse

pomelo

pamplemousse

pomelo

pomelo


Zitronatzitrone

citron

cédrat

limón

cedro

citrum Mēdicum


Honigmelone

cantaloupe

cantaloup

melón cantalupo

cantalupo

mēlō

*cantalupēnsis

Casabamelone

casaba melon

melon Casaba

melón invernal

melone invernale

mēlō vernālis

Honigmelone

honeydew melon

melon miel

melón de miel

melone mieloso

mēlō mellītus

Zuckermelone

musk melon

melon brodé

melón escrito

melone retato

mēlō rētiātus

kanarische Melone,

Gelbe Kanarische,

Honigmelone

canary melon

melon brésilien

melón amarillo

melone giallo canario

mēlō canārius


Wassermelone

water melon

pastèque

sandía

cocomero

*citrullus lānātus

Die Wassermelone

(Citrullus lanatus) ist eine

aus Afrika stammende

Nutzpflanze, die heute

weltweit in warmen

Regionen angebaut wird.

Die Wildform wird auch

Tsamma-Melone genannt.“

Ogenmelone

Ogen melon

melon d’Ogen

melón de Ogen

melone Ogen

mēlō Ogeniānus

Ogen-Melonen gehören

innerhalb der Zuckermelonen

zur Gruppe der Cantaloupe-

Melonen und sind sehr

kleinfrüchtige, rundliche, nur

0,5 kg bis 1 kg schwere

Melonen. Die grünlich-gelb-

liche Rinde ist glatt oder

gerippt sowie hart und

glänzend. Das weißliche,

blassgrüne oder rosafarbene,

sehr saftige Fruchtfleisch

weist einen leicht säuerlichen,

fruchtigen und aromatischen

Geschmack auf. ... Ogen-

Melonen sind eine Züchtung

Aus einem israelischen

Kibbuz.“

p.196






Südfrüchte

tropical fruits

fruits tropicaux

frutas tropicales

frutti tropicali

frūctūs tropicī

Plantainbanane

plantain

banane plantain

plátano

banana plantain

+mūsa

paradīsiaca

Banane

banana

banane

banana

banana

+mūsa, -ae f.

(vox mediaevalis ex

Arabico mauz, muz

derivata, originaliter

Sanscrita: moca).

Longanfrucht

longan

longane

longan

longan

arbor *longana

Der Longan-Baum

(Dimocarpus longan) ist

eine Pflanzenart aus der

Familie der Seifenbaum

gewächse (Sapindaceae). ..

engl.: „Dragon`s Eye Fruit“

Der Name Longan soll von der vietnamesischen Stadt

Long-An stammen, wo

heute noch Longans kulti-

viert werden, er bezeichnet

vor allem die Früchte.

Diese werden in

Chinesisch 龍眼, lóngyǎn

aber auch guiyuan (桂圓)

genannt, in Kantonesisch

long-ngan (wörtl.:

Drachen-Auge“), in Thai

Lam-Yai (ลำไย),

Lengkeng in Indonesien,

Mata Kucing (wörtl.

Katzenauge“) in Malaysia

, nhãn in Vietnamesisch

(die Spezies Euphoria

longana Lamk. heißt in

Vietnamesisch „long nhãn“ - wörtl.

Drachen-Augen“), Mora

in Sinhalesisch

(Sri Lanka) und in

Tagalog ebenfalls

Longan“.


Baumtomate

tamarillo

tamarillo

tamarillo

tamarillo

sōlānum

bētāceum

Die Tamarillo oder

Baumtomate (Solanum

betaceum, syn. Cypho-

mandra betacea) ist eine

Art aus der Gattung der

Nachtschatten. Bekannt ist

die Tamarillo vor allem

durch die kleine, eiförmige

rote oder gelbe Frucht,

wegen der sie kultiviert

wird.“

Passionsfrucht

passion fruit

fruit de la Passion

fruta de la Pasión

maracuja

frūctus

plantae

passiflōrae

Die artenreiche Pflanzen-

Gattung der Passions-

blumen (Passiflora)

gehört neben 19 anderen

Gattungen zur Familie der

Passionsblumengewächse

(Passifloraceae).

Die Früchte sind botanisch

gesehen Beeren. Früchte

der Gattung, die von

Menschen gegessen

werden, nennt man je nach

Art Maracuja oder

Grenadillen (auch

Granadillen). Sie sind

eiförmig, haben eine feste